Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1164(1) KPC wprowadza szczególne, zaostrzone wymogi dla zapisu na sąd polubowny (klauzuli arbitrażowej) w sprawach wynikających z umów, których stroną jest konsument. Zgodnie z § 1 taki zapis może zostać sporządzony wyłącznie po powstaniu sporu - nie jest więc dopuszczalne zamieszczenie klauzuli arbitrażowej z góry, w treści umowy zawieranej z konsumentem. Przepis wymaga przy tym zachowania formy pisemnej i wyraźnie wyłącza stosowanie art. 1162 § 2 KPC, czyli ułatwień pozwalających na uznanie wymogu formy za spełniony przy zapisie zamieszczonym w wymienianych między stronami pismach lub w oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania się na odległość. Paragraf 2 dodaje kolejny warunek: w zapisie należy pod rygorem nieważności wskazać, że stronom znane są skutki zapisu, w szczególności to, że wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają - po uznaniu przez sąd albo po stwierdzeniu ich wykonalności - moc prawną na równi z wyrokiem sądu lub ugodą sądową.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Regulacja znajduje zastosowanie wtedy, gdy spór wynika z umowy, której stroną jest konsument, a strony chcą poddać go pod rozstrzygnięcie sądu polubownego zamiast sądu powszechnego. Kluczowe jest ustalenie statusu konsumenta oraz momentu sporządzenia zapisu - musi on nastąpić już po tym, jak spór faktycznie powstał, a nie na etapie zawierania umowy. Niezachowanie któregokolwiek z wymogów art. 1164(1) KPC, to jest formy pisemnej, chwili sporządzenia lub pouczenia o skutkach, prowadzi do nieważności zapisu. W konsekwencji sprawa może być rozpoznana przez sąd powszechny, a zarzut zapisu na sąd polubowny nie odniesie skutku.
Przykład
Konsument zawarł z biurem podróży umowę o imprezę turystyczną, w której wzorcu znalazła się klauzula poddająca wszelkie spory pod rozstrzygnięcie wskazanego sądu polubownego. Po nieudanym wyjeździe konsument wniósł pozew do sądu powszechnego, a biuro podniosło zarzut zapisu na sąd polubowny. Taka klauzula, sporządzona jeszcze przed powstaniem sporu, nie spełnia wymogu z art. 1164(1) § 1 KPC i nie wiąże konsumenta. Gdyby jednak już po powstaniu sporu strony podpisały odrębny dokument obejmujący zapis oraz pouczenie o skutkach wyroku arbitrażowego, taki zapis mógłby być skuteczny.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że wystarczy zgoda konsumenta wyrażona przy zawieraniu umowy - przepis wprost tego zakazuje. Drugim jest pomijanie pouczenia z § 2 i traktowanie go jako formalności; jego brak skutkuje nieważnością całego zapisu. Trzecim nieporozumieniem jest zakładanie, że wymianę e-maili można uznać za zachowanie formy, podczas gdy wyłączenie art. 1162 § 2 KPC to wyklucza. Warto też pamiętać, że sam zapis nie zastępuje postępowania o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku arbitrażowego. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
