Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1158 KPC zawiera dwie reguły porządkujące całą część piątą Kodeksu postępowania cywilnego, poświęconą sądownictwu polubownemu (arbitrażowi). Paragraf 1 wprowadza definicję na potrzeby tej części: ilekroć przepisy o arbitrażu mówią o "sądzie", chodzi o sąd państwowy, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby strony w ogóle nie zawarły zapisu na sąd polubowny. Innymi słowy, właściwość sądu powszechnego ustala się hipotetycznie, tak jakby umowy o arbitraż nie było, i stosuje się do tego ogólne zasady właściwości rzeczowej i miejscowej. Paragraf 2 przesądza natomiast, że przepisy części piątej odnoszą się jednakowo do sądu polubownego powołanego doraźnie, wyłącznie do rozstrzygnięcia jednego konkretnego sporu (arbitraż ad hoc), jak i do składu orzekającego działającego w ramach stałego sądu polubownego, czyli instytucji arbitrażowej. Przepis ma więc charakter techniczny, ale jego znaczenie praktyczne jest duże, ponieważ wyznacza adresata wszystkich czynności sądowych związanych z arbitrażem.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Z art. 1158 KPC korzysta się zawsze wtedy, gdy inny przepis części piątej nakazuje zwrócić się do "sądu". Dotyczy to między innymi wniosków o wyznaczenie arbitra, o wyłączenie arbitra, o pomoc w przeprowadzeniu dowodu, o zabezpieczenie roszczenia, a także postępowań o uchylenie wyroku sądu polubownego oraz o jego uznanie lub stwierdzenie wykonalności. W każdej z tych sytuacji strona musi ustalić, przed jakim sądem powszechnym wytoczyłaby sprawę, gdyby nie istniał zapis na arbitraż, i tam kierować pismo. Paragraf 2 znajduje zastosowanie zawsze, gdy pojawia się wątpliwość, czy dana regulacja obejmuje również arbitraż instytucjonalny; odpowiedź jest twierdząca, niezależnie od regulaminu wybranej instytucji.
Przykład
Dwie spółki z siedzibami w różnych miastach zawarły umowę o roboty budowlane z klauzulą arbitrażową odsyłającą spór do stałego sądu polubownego. Po wydaniu wyroku arbitrażowego jedna ze spółek chce wystąpić o jego uchylenie. Aby ustalić sąd, musi sprawdzić, jaki sąd powszechny byłby właściwy do rozpoznania sprawy o zapłatę z tej umowy, gdyby klauzuli arbitrażowej nie było, a więc zastosować zwykłe reguły właściwości. Fakt, że spór prowadziła instytucja arbitrażowa, a nie trybunał ad hoc, niczego tu nie zmienia, ponieważ art. 1158 § 2 KPC zrównuje oba modele.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że "sądem" w rozumieniu części piątej jest sam sąd polubowny - tymczasem chodzi o sąd państwowy. Drugim jest kierowanie wniosku do sądu według siedziby instytucji arbitrażowej albo miejsca postępowania arbitrażowego, choć przepis nakazuje odwołać się do hipotetycznej właściwości ogólnej. Zdarza się też błędne założenie, że regulamin instytucji arbitrażowej wyłącza stosowanie przepisów Kodeksu, podczas gdy § 2 wprost temu przeczy. Warto pamiętać, że art. 1158 KPC nie tworzy nowej właściwości, lecz jedynie odsyła do zasad ogólnych.
W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ustalaniu właściwego sądu, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
