Art. 1153^19a.

Co stanowi przepis

Art. 1153[19a] KPC reguluje sposób postępowania polskiego sądu lub innego organu, któremu przedłożono orzeczenie, dokument urzędowy albo porozumienie objęte zakresem zastosowania rozporządzenia nr 2019/1111 (dotyczącego spraw małżeńskich oraz odpowiedzialności rodzicielskiej, w tym uprowadzenia dziecka za granicę). Zgodnie z § 1, jeżeli w ocenie sądu lub organu zachodzi przesłanka odmowy uznania lub wykonania orzeczenia wskazana w art. 38, art. 39 lub art. 41 tego rozporządzenia, podstawa odmowy uznania i wykonania z art. 50 albo podstawa odmowy uznania lub wykonania dokumentu urzędowego bądź porozumienia z art. 68, to sąd lub organ odmawia prowadzenia postępowania na podstawie takiego tytułu. Odmowie musi towarzyszyć pouczenie wnioskodawcy o prawie wystąpienia w trybie art. 1153[23] KPC do sądu okręgowego z wnioskiem, o którym mowa w art. 1153[25] § 2 pkt 2. Paragraf 2 dotyczy sytuacji, w której postępowanie wykonawcze już się toczy, a do sądu okręgowego złożono wniosek o odmowę uznania lub wykonania - wówczas sąd lub organ może zawiesić prowadzone postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy przed sądem okręgowym. Przepis przewiduje ponadto, że w razie oddalenia wniosku o odmowę uznania lub wykonania postępowanie prowadzone na podstawie tego tytułu umarza się.

Kiedy ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie wyłącznie do tytułów pochodzących z innych państw członkowskich Unii Europejskiej i objętych rozporządzeniem nr 2019/1111. Warunkiem jej uruchomienia jest przedłożenie takiego orzeczenia, dokumentu urzędowego lub porozumienia jako podstawy czynności w Polsce - na przykład wykonania orzeczenia o powrocie dziecka albo o kontaktach. Ocena, czy zachodzi którakolwiek z wymienionych podstaw odmowy, należy do sądu lub organu prowadzącego postępowanie, a jej pozytywny wynik blokuje dalsze działanie na podstawie tego tytułu. Paragraf 2 wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy postępowanie wykonawcze zostało już wszczęte, a strona zainteresowana zainicjowała odrębne postępowanie przed sądem okręgowym.

Przykład

Rodzic przedstawia komornikowi orzeczenie sądu innego państwa członkowskiego dotyczące kontaktów z dzieckiem i wnosi o jego wykonanie. Organ dostrzega, że w sprawie zachodzi jedna z przesłanek odmowy wskazanych w rozporządzeniu, dlatego na podstawie art. 1153[19a] § 1 KPC odmawia prowadzenia postępowania i poucza wnioskodawcę o możliwości zwrócenia się do sądu okręgowego. Jeżeli natomiast postępowanie wykonawcze już trwało, a drugi rodzic złożył w sądzie okręgowym wniosek o odmowę wykonania, organ może zawiesić czynności do prawomocnego rozstrzygnięcia tej kwestii.

Częste nieporozumienia

Przepis bywa mylnie odczytywany jako uprawnienie do merytorycznej kontroli zagranicznego orzeczenia - tymczasem chodzi wyłącznie o ocenę przesłanek wskazanych w rozporządzeniu. Nie jest też prawdą, że zawieszenie następuje automatycznie; § 2 przewiduje jedynie możliwość zawieszenia. Mylące bywa wreszcie pominięcie obowiązku pouczenia wnioskodawcy, które jest elementem obligatoryjnym odmowy. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.