Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1153 Kodeksu postępowania cywilnego został oznaczony w tekście ustawy jako uchylony. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze nadal figuruje w tekście aktu, ale nie zawiera żadnej treści normatywnej - ustawodawca usunął z niej dawną regulację, pozostawiając jedynie sam numer artykułu wraz z adnotacją o uchyleniu. Taka technika legislacyjna jest w polskim prawie standardem: dzięki niej numeracja pozostałych przepisów nie ulega przesunięciu, a odesłania zawarte w innych ustawach, umowach czy orzeczeniach zachowują czytelność. Z art. 1153 KPC w obecnym brzmieniu nie da się zatem wywieść żadnego prawa ani obowiązku - nie można na nim oprzeć wniosku, zarzutu procesowego ani żądania. Praktycznie rzecz biorąc, jest to "puste miejsce" w strukturze księgi czwartej części czwartej Kodeksu postępowania cywilnego, poświęconej problematyce międzynarodowego postępowania cywilnego.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 1153 KPC nie ma zastosowania do żadnego stanu faktycznego zaistniałego po jego uchyleniu, ponieważ przepis uchylony przestaje być źródłem normy prawnej z chwilą wejścia w życie ustawy nowelizującej. Znaczenie historyczne zachowuje natomiast w sprawach, w których przepisy przejściowe nakazują stosować regulacje dotychczasowe - wtedy sąd sięga do brzmienia obowiązującego w określonej dacie, a nie do tekstu aktualnego. Uchylony artykuł bywa też przywoływany przy analizie starszych pism procesowych, umów lub komentarzy, które odsyłały do niego wprost. Ustalenie, jaka norma obowiązywała w danym okresie, wymaga sięgnięcia do wersji archiwalnej tekstu ustawy oraz do ustawy nowelizującej wraz z jej przepisami intertemporalnymi. W bieżącej praktyce procesowej podstawy prawnej należy natomiast szukać w przepisach nadal obowiązujących, regulujących tę samą materię.
Przykład
Przedsiębiorca przygotowuje pismo w sprawie z elementem zagranicznym i znajduje w starszym wzorze pisma odesłanie do art. 1153 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy stwierdza, że artykuł ten jest oznaczony jako uchylony, więc powołanie się na niego byłoby błędem, który sąd potraktuje jako wskazanie nieistniejącej podstawy prawnej. Przedsiębiorca ustala zatem, którą ustawą nowelizującą przepis uchylono i jakie regulacje obowiązują obecnie w tej samej materii, a następnie przeredagowuje pismo, powołując przepis aktualny. Dodatkowo sprawdza przepisy przejściowe, aby upewnić się, że w jego sprawie nie należy stosować stanu prawnego sprzed nowelizacji.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w tekście ustawy, to przepis nadal obowiązuje - adnotacja "(uchylony)" jednoznacznie temu przeczy. Drugim jest automatyczne zakładanie, że uchylenie oznacza całkowitą likwidację danej instytucji prawnej; równie często materia zostaje jedynie przeniesiona do innego artykułu lub odrębnej ustawy. Trzecim nieporozumieniem jest pomijanie przepisów przejściowych, które mogą nakazywać stosowanie dawnego brzmienia do spraw wszczętych wcześniej. Warto też pamiętać, że korzystanie z nieaktualnych wzorów pism i nieaktualizowanych opracowań jest najczęstszym źródłem powoływania uchylonych przepisów. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który ustali właściwą i aktualną podstawę prawną.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.