Art. 1151⁴.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1151(4) KPC jest przepisem odsyłającym: nakazuje odpowiednie stosowanie regulacji zawartych w art. 1150-1151(3) KPC do rozstrzygnięć wydanych przez inne organy państw obcych w sprawach cywilnych. Chodzi zatem o rozstrzygnięcia, które nie pochodzą od sądu zagranicznego, lecz od innego organu obcego państwa, o ile dotyczą spraw cywilnych w rozumieniu polskiej procedury. Ustawodawca nie tworzy dla nich odrębnego, samodzielnego trybu, lecz rozciąga na nie zasady wypracowane dla uznawania orzeczeń sądów państw obcych. Słowo "odpowiednio" oznacza, że przepisy stosuje się z uwzględnieniem charakteru danego rozstrzygnięcia: część regulacji znajdzie zastosowanie wprost, część z modyfikacjami, a część może okazać się bezprzedmiotowa. Dzięki temu zabiegowi legislacyjnemu skutki w polskim porządku prawnym mogą wywoływać także akty organów pozasądowych, jeżeli spełniają wymagania przewidziane w powołanych przepisach.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy rozstrzygnięcie pochodzi od organu państwa obcego innego niż sąd, a jego przedmiotem jest sprawa cywilna. Konieczne jest zatem ustalenie dwóch elementów: charakteru organu, który wydał rozstrzygnięcie, oraz cywilnego charakteru sprawy, w której je wydano. Po stwierdzeniu, że oba warunki są spełnione, ocena skuteczności takiego rozstrzygnięcia w Polsce następuje według reguł z art. 1150-1151(3) KPC, w tym według przewidzianych tam przesłanek i trybu. Art. 1151(4) KPC nie przesądza samodzielnie, że dane rozstrzygnięcie wywoła skutki w Polsce; wskazuje jedynie, jakie przepisy należy do niego zastosować. Znaczenie mają także wiążące Polskę umowy międzynarodowe oraz prawo Unii Europejskiej, które mogą regulować tę materię w sposób szczególny.

Przykład

Osoba mieszkająca od lat za granicą uzyskuje przed tamtejszym organem administracyjnym, a nie przed sądem, rozstrzygnięcie dotyczące kwestii ze sfery stosunków cywilnych. Po powrocie do Polski chce, aby ten dokument był respektowany przez polskie organy i instytucje. Ponieważ rozstrzygnięcie nie pochodzi od sądu zagranicznego, punktem wyjścia jest właśnie art. 1151(4) KPC, który nakazuje stosować do niego odpowiednio przepisy o uznawaniu orzeczeń sądów państw obcych. W praktyce oznacza to konieczność zbadania, czy w danym wypadku spełnione są przesłanki wynikające z art. 1150-1151(3) KPC oraz czy nie znajdują zastosowania regulacje szczególne.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro rozstrzygnięcie nie pochodzi od sądu, to w Polsce nie może wywołać żadnych skutków - art. 1151(4) KPC wprost przewiduje inaczej. Drugim jest utożsamianie odpowiedniego stosowania ze stosowaniem dosłownym, podczas gdy odesłanie wymaga uwzględnienia specyfiki danego aktu. Trzecim nieporozumieniem jest pomijanie przesłanki cywilnego charakteru sprawy, która wyznacza granicę zastosowania przepisu. Wreszcie mylące bywa założenie, że przepis dotyczy wszystkich zagranicznych dokumentów urzędowych, choć odnosi się on do rozstrzygnięć organów. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.