Art. 115.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 115 Kodeksu postępowania cywilnego ma w aktualnym tekście ustawy jedynie oznaczenie jednostki redakcyjnej wraz z adnotacją "(uchylony)". Oznacza to, że treść normatywna, która kiedyś znajdowała się pod tym numerem, została usunięta z ustawy przez późniejszą nowelizację i nie stanowi już obowiązującego prawa. Ustawodawca w polskiej technice legislacyjnej zwykle nie przenumerowuje pozostałych artykułów po uchyleniu jednego z nich, lecz pozostawia "puste" miejsce z odpowiednią adnotacją. Dzięki temu numeracja całego kodeksu pozostaje stabilna, a odesłania w innych ustawach, w orzecznictwie i w piśmiennictwie nie tracą sensu. Z punktu widzenia stosowania prawa art. 115 KPC nie zawiera obecnie żadnej normy, na której można byłoby oprzeć wniosek, zarzut czy rozstrzygnięcie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony art. 115 KPC nie ma zastosowania do żadnego toczącego się postępowania cywilnego, ponieważ nie wyraża już reguły postępowania. Może natomiast mieć znaczenie historyczne i interpretacyjne. Zdarza się, że starsze komentarze, wzory pism, poradniki lub publikacje sprzed nowelizacji odsyłają do tego artykułu; wówczas trzeba ustalić, jaka regulacja obowiązywała w chwili powstania danego materiału i czy jej odpowiednik znajduje się dziś w innej jednostce redakcyjnej. Znaczenie może mieć również ocena czynności dokonanych pod rządami wcześniejszego stanu prawnego, jeżeli przepisy przejściowe nakazują stosować do nich dawne reguły. W praktyce jednak punktem wyjścia zawsze powinien być aktualny, ujednolicony tekst Kodeksu postępowania cywilnego.

Przykład

Osoba przygotowująca pismo procesowe korzysta ze starszego poradnika znalezionego w internecie i przepisuje z niego powołanie się na art. 115 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przy tym numerze widnieje wyłącznie adnotacja "(uchylony)", więc powołana podstawa nie istnieje. Prawidłowym postępowaniem jest ustalenie, jakiego zagadnienia dotyczyła dawna regulacja, a następnie odnalezienie obowiązującego przepisu, który reguluje tę kwestię obecnie. Samo powołanie uchylonej jednostki nie unieważnia pisma, ale może wprowadzić sąd i przeciwnika w błąd co do intencji strony i osłabić czytelność argumentacji.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal figuruje w kodeksie, to przepis "jakoś" obowiązuje. Tak nie jest: adnotacja "(uchylony)" oznacza definitywne wyeliminowanie normy z porządku prawnego. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu zawsze oznacza zniesienie samej instytucji prawnej; często materia zostaje jedynie przeniesiona do innego artykułu albo do odrębnej ustawy. Trzecim błędem jest korzystanie z nieaktualnych, niedatowanych wersji kodeksu bez sprawdzenia stanu prawnego na dzień dokonywania czynności. Warto też pamiętać, że przepisy przejściowe nowelizacji mogą wyznaczać szczególne reguły stosowania dawnego stanu prawnego do spraw wszczętych wcześniej. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o czynności podejmowane w toku postępowania, warto skonsultować się z prawnikiem.