Art. 116.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 116 Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze formalnie pozostaje w tekście ustawy, ale nie zawiera żadnej treści normatywnej - w miejscu dawnego brzmienia znajduje się wyłącznie oznaczenie „(uchylony)”. Ustawodawca stosuje taką technikę legislacyjną po to, aby nie przenumerowywać wszystkich kolejnych artykułów kodeksu po każdej nowelizacji. Dzięki temu numeracja pozostałych przepisów pozostaje stabilna, a odwołania zawarte w innych ustawach, w orzeczeniach i w literaturze nie tracą sensu. W praktyce z art. 116 KPC nie da się dziś wyprowadzić żadnego uprawnienia ani obowiązku procesowego, ponieważ norma, którą kiedyś wyrażał, została z systemu prawa usunięta.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony art. 116 KPC nie ma zastosowania do spraw prowadzonych na podstawie aktualnego stanu prawnego. Nie można się na niego powołać w pozwie, we wniosku, w zażaleniu ani w apelacji jako na podstawę żądania, ponieważ sąd oceni takie odwołanie jako powołanie się na nieistniejącą regulację. Znaczenie tego przepisu ogranicza się dziś do kontekstu historycznego i porównawczego: przy analizie dawnych akt sprawy, starszych komentarzy, opracowań naukowych czy pism procesowych sporządzonych przed uchyleniem. W wyjątkowych sytuacjach dawne brzmienie może mieć znaczenie, jeżeli przepisy przejściowe konkretnej nowelizacji nakazują stosować do czynności dokonanych wcześniej przepisy dotychczasowe. Zawsze wymaga to jednak sięgnięcia do treści ustawy nowelizującej i sprawdzenia jej przepisów intertemporalnych.

Przykład

Osoba przygotowująca pismo procesowe korzysta ze starszego wzoru znalezionego w internecie, w którym jako podstawę czynności wskazano art. 116 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu Kodeksu postępowania cywilnego okazuje się, że przepis ten został uchylony i nie zawiera żadnej treści. W takiej sytuacji należy ustalić, który obecnie obowiązujący przepis reguluje daną kwestię procesową, i to jego wskazać w piśmie. Samo powołanie uchylonej jednostki nie unieważnia automatycznie pisma, ale utrudnia sądowi odczytanie intencji strony i może prowadzić do wezwania o sprecyzowanie żądania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro artykuł nadal widnieje w spisie treści kodeksu, to nadal obowiązuje - o mocy przepisu decyduje jego treść, a nie sama obecność numeru. Drugim jest korzystanie z nieaktualnych publikacji lub kopii ustawy bez sprawdzenia daty stanu prawnego, co prowadzi do cytowania nieobowiązujących norm. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że treść uchylonego art. 116 KPC automatycznie przeniesiono do artykułu o zbliżonym numerze; w rzeczywistości materia mogła zostać rozdzielona między kilka przepisów albo w ogóle usunięta z kodeksu. Warto również pamiętać, że uchylenie przepisu nie działa wstecz wobec czynności skutecznie dokonanych w czasie jego obowiązywania. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzą przepisy przejściowe i terminy procesowe, warto skonsultować się z prawnikiem.