Art. 114.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 114 Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że w tekście ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego jednostka redakcyjna oznaczona tym numerem została zachowana wyłącznie jako pusta pozycja z adnotacją „(uchylony)", natomiast nie zawiera już żadnej treści normatywnej. Ustawodawca stosuje taki zabieg celowo: usunięcie numeru z ustawy powodowałoby konieczność przenumerowania wszystkich dalszych artykułów, co byłoby źródłem chaosu w odwołaniach zawartych w innych aktach prawnych, w orzecznictwie i w piśmiennictwie. Z art. 114 KPC nie da się więc wyprowadzić żadnego uprawnienia ani obowiązku - nie można na jego podstawie sformułować wniosku, zarzutu ani żądania. Jest to tak zwany przepis pusty, pozostawiony w ustawie ze względów wyłącznie technicznolegislacyjnych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 114 KPC nie ma i nie może mieć zastosowania do żadnego stanu faktycznego, ponieważ nie obowiązuje. Uchylony przepis nie stanowi podstawy prawnej rozstrzygnięcia sądu ani podstawy czynności procesowej strony. W praktyce znaczenie tej pozycji ogranicza się do sytuacji, w których czytelnik trafia na odesłanie do art. 114 KPC w starszym opracowaniu, w archiwalnym piśmie procesowym albo w dokumencie sporządzonym przed nowelizacją. Wówczas konieczne jest ustalenie, jaka regulacja odpowiada obecnie dawnej materii - może to być inny artykuł Kodeksu postępowania cywilnego albo przepis innej ustawy, w zależności od tego, jak ustawodawca rozdysponował daną problematykę. Pomocne jest korzystanie z tekstu jednolitego ustawy wraz z informacją o zmianach oraz porównanie brzmienia aktu z różnych dat.

Przykład

Osoba przygotowująca pismo do sądu korzysta ze starszego poradnika, w którym znajduje odwołanie do art. 114 KPC, i chce powołać ten przepis jako podstawę swojego wniosku. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się jednak, że w miejscu tego artykułu widnieje wyłącznie adnotacja „(uchylony)". Powołanie takiej podstawy byłoby błędem, ponieważ sąd nie może zastosować normy, która nie obowiązuje. Właściwym rozwiązaniem jest ustalenie, który przepis reguluje obecnie interesujące zagadnienie, i wskazanie go w piśmie, ewentualnie opisanie żądania w sposób opisowy, bez powoływania nieistniejącej podstawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w ustawie, to przepis nadal obowiązuje - adnotacja „(uchylony)" jednoznacznie temu przeczy. Drugim jest założenie, że uchylenie zawsze oznacza całkowitą likwidację danej instytucji prawnej; częściej materia zostaje przeniesiona lub zmodyfikowana w innym miejscu ustawy. Trzecim nieporozumieniem jest korzystanie z nieaktualnych wydruków i wzorów pism, które nadal odsyłają do art. 114 KPC. Warto również pamiętać, że do zdarzeń sprzed uchylenia mogą znajdować zastosowanie przepisy przejściowe zawarte w ustawie nowelizującej, co wymaga odrębnej analizy. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który ustali aktualną podstawę prawną i oceni skutki zmiany przepisów.