Art. 1149.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1149 KPC jest przepisem odsyłającym. Nakazuje on odpowiednie stosowanie art. 170 KPC oraz art. 400 KPC do prawomocnych postanowień sądu polskiego, w których sąd ustalił, że orzeczenie sądu państwa obcego orzekające rozwód, unieważnienie małżeństwa albo ustalające nieistnienie małżeństwa podlega uznaniu w Polsce. Wskazane przepisy zawierają ograniczenia dotyczące wzruszania rozstrzygnięć w sprawach małżeńskich, gdy po uprawomocnieniu się orzeczenia choćby jedna ze stron zawarła nowy związek małżeński: art. 170 KPC dotyczy niedopuszczalności przywrócenia terminu do złożenia środka odwoławczego, a art. 400 KPC - niedopuszczalności wznowienia postępowania. Skutkiem odesłania z art. 1149 KPC jest to, że analogiczna ochrona obejmuje także postanowienia stwierdzające uznanie orzeczenia zagranicznego. Ustawodawca traktuje więc takie postanowienie podobnie jak samo orzeczenie w sprawie małżeńskiej, jeżeli na jego podstawie ktoś ułożył sobie na nowo sytuację rodzinną.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy w Polsce zapadło już prawomocne postanowienie sądu ustalające, że zagraniczne orzeczenie rozwodowe lub dotyczące unieważnienia bądź nieistnienia małżeństwa podlega uznaniu. Dotyczy on zatem etapu następczego - momentu, w którym któraś ze stron chciałaby to postanowienie podważyć, wnosząc o przywrócenie terminu do zaskarżenia albo o wznowienie postępowania. Kluczową okolicznością blokującą takie działania jest zawarcie nowego małżeństwa przez którąkolwiek ze stron po uprawomocnieniu się postanowienia. Art. 1149 KPC nakazuje stosować wskazane przepisy "odpowiednio", co oznacza uwzględnienie specyfiki postępowania o uznanie orzeczenia zagranicznego.

Przykład

Małżonkowie rozwiedli się przed sądem państwa obcego, a następnie jeden z nich uzyskał w Polsce prawomocne postanowienie stwierdzające, że to orzeczenie podlega uznaniu. Po kilku miesiącach zawarł nowy związek małżeński w polskim urzędzie stanu cywilnego. Gdy były małżonek próbuje później doprowadzić do wznowienia postępowania o uznanie, powołując się na uchybienia proceduralne, napotyka barierę wynikającą z art. 1149 KPC w związku z art. 400 KPC. Sąd bada bowiem, czy po uprawomocnieniu się postanowienia doszło do zawarcia nowego małżeństwa, a jeśli tak - wzruszenie rozstrzygnięcia jest niedopuszczalne.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że postanowienie o uznaniu orzeczenia zagranicznego można kwestionować bezterminowo i w każdych okolicznościach - art. 1149 KPC wyraźnie temu przeczy. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie tego przepisu z przesłankami samego uznania; art. 1149 KPC ich nie reguluje, lecz dotyczy wyłącznie trwałości już wydanego postanowienia. Po trzecie, odesłanie obejmuje tylko orzeczenia dotyczące rozwodu, unieważnienia małżeństwa oraz ustalenia nieistnienia małżeństwa, a nie wszystkich spraw rodzinnych. Warto też pamiętać, że stosowanie "odpowiednie" nie oznacza automatycznego przenoszenia treści art. 170 i art. 400 KPC bez oceny realiów konkretnego postępowania. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dokumentację i możliwe kroki procesowe.