Art. 1148¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1148¹ KPC reguluje stronę proceduralną rozpoznawania wniosku, o którym mowa w art. 1148 KPC, czyli wniosku o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu w Polsce. Paragraf 1 wskazuje sąd właściwy: jest nim sąd okręgowy, który byłby miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy rozstrzygniętej orzeczeniem zagranicznym, albo sąd okręgowy, w którego okręgu znajduje się miejscowo właściwy sąd rejonowy. Gdy żadnej z tych podstaw nie da się ustalić, przepis wskazuje sąd o właściwości uzupełniającej - Sąd Okręgowy w Warszawie. Paragraf 2 daje stronie dwa tygodnie od doręczenia wniosku na przedstawienie sądowi swojego stanowiska i jednocześnie zezwala sądowi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Paragraf 3 określa środki zaskarżenia: na postanowienie sądu okręgowego przysługuje zażalenie, od postanowienia sądu apelacyjnego - skarga kasacyjna, a ponadto dopuszczalne jest żądanie wznowienia postępowania oraz stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy ktoś ma interes prawny w formalnym przesądzeniu, czy konkretne orzeczenie sądu zagranicznego wywołuje w Polsce skutki, i składa w tym celu wniosek na podstawie art. 1148 KPC. Nie chodzi tu o merytoryczne ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej za granicą, lecz wyłącznie o ustalenie kwestii uznania. Zasady właściwości z § 1 pozwalają ustalić sąd nawet wtedy, gdy sprawa w warunkach krajowych należałaby do sądu rejonowego - wniosek i tak rozpoznaje sąd okręgowy nadrzędny nad tym rejonowym. Reguła dotycząca Sądu Okręgowego w Warszawie ma charakter zamykający i eliminuje sytuację, w której nie sposób byłoby wskazać właściwego sądu. Tryb z § 2 jest uproszczony, ponieważ postępowanie ma charakter kontrolny i najczęściej opiera się na dokumentach.

Przykład

Osoba mieszkająca w Polsce dysponuje orzeczeniem sądu zagranicznego dotyczącym stosunków rodzinnych i chce mieć pewność, że urzędy oraz inne sądy będą je respektować. Składa wniosek o ustalenie, że orzeczenie podlega uznaniu, do sądu okręgowego nadrzędnego nad sądem rejonowym, który byłby właściwy w takiej sprawie w Polsce. Druga strona po otrzymaniu odpisu wniosku ma dwa tygodnie na złożenie pisma ze swoim stanowiskiem, na przykład wskazującego na brak prawidłowego doręczenia pism w postępowaniu zagranicznym. Sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym, a strona niezadowolona z rozstrzygnięcia wnosi zażalenie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest kierowanie wniosku do sądu rejonowego - art. 1148¹ § 1 KPC jednoznacznie zastrzega go dla sądu okręgowego. Drugim jest przekonanie, że zawsze odbędzie się rozprawa; przepis wyraźnie dopuszcza posiedzenie niejawne. Trzecim - traktowanie terminu dwóch tygodni jako nieistotnego, choć jego przekroczenie może pozbawić stronę realnego wpływu na rozstrzygnięcie. Czwartym jest założenie, że postanowienie jest niezaskarżalne, podczas gdy § 3 przewiduje rozbudowany katalog środków, łącznie ze skargą kasacyjną i wznowieniem postępowania. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.