Art. 1146.

Co stanowi przepis

Art. 1146 KPC zawiera zamknięty katalog przeszkód, które wykluczają uznanie w Polsce orzeczenia wydanego przez sąd państwa obcego. Zgodnie z § 1 orzeczenie nie podlega uznaniu, gdy nie jest prawomocne w państwie jego wydania, gdy zapadło w sprawie objętej wyłączną jurysdykcją sądów polskich, gdy pozwanemu, który nie wdał się w spór co do istoty sprawy, nie doręczono należycie i w odpowiednim czasie pisma wszczynającego postępowanie, a także gdy strona w toku postępowania była pozbawiona możności obrony. Przeszkodą jest również wcześniejsze zawiśnięcie w Polsce sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami (lis pendens) oraz sprzeczność orzeczenia z wcześniejszym prawomocnym orzeczeniem sądu polskiego albo podlegającym uznaniu orzeczeniem sądu obcego. Ostatnią, najbardziej ogólną przesłanką jest klauzula porządku publicznego: uznanie nie następuje, jeżeli byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Paragraf 2 nakazuje stosować przeszkody z pkt 5 i 6 odpowiednio do spraw i rozstrzygnięć organów innych niż sądy, a § 3 wyłącza te dwie przeszkody w sprawach dotyczących nabycia przez osobę mieszkającą lub mającą siedzibę w Polsce mienia spadkowego położonego za granicą w chwili śmierci spadkodawcy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy orzeczenie sądu zagranicznego ma wywołać skutki prawne w Polsce, a jego uznanie nie jest regulowane przez pierwszeństwo mające przepisy unijne lub umowy międzynarodowe. Badanie przesłanek następuje zarówno w postępowaniu wszczętym wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie podlega albo nie podlega uznaniu, jak i incydentalnie przez organ lub sąd, przed którym strona powołuje się na obce rozstrzygnięcie. Katalog z art. 1146 KPC jest wyczerpujący, co oznacza, że sąd nie może odmówić uznania z innych powodów niż tam wskazane. Sąd nie bada również merytorycznej trafności obcego orzeczenia, lecz wyłącznie wystąpienie wymienionych przeszkód.

Przykład

Obywatel Polski mieszkający w Warszawie dowiaduje się, że sąd w innym państwie zasądził od niego zapłatę znacznej sumy na rzecz zagranicznego kontrahenta. Okazuje się, że pozew nigdy nie został mu doręczony, nie brał udziału w rozprawie i nie wdał się w spór co do istoty sprawy. Gdy wierzyciel próbuje powołać się na to orzeczenie w Polsce, dłużnik może wskazać przeszkodę z art. 1146 § 1 pkt 3 KPC, a dodatkowo pozbawienie możności obrony z pkt 4. Jeżeli sąd potwierdzi te okoliczności, orzeczenie nie będzie podlegało uznaniu na terytorium Polski.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że sąd polski może ponownie zbadać sprawę i odmówić uznania, ponieważ nie zgadza się z oceną dowodów lub wykładnią prawa dokonaną za granicą. Tak nie jest - kontrola ogranicza się do przesłanek z art. 1146 KPC. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie klauzuli porządku publicznego z każdą różnicą między prawem obcym a polskim; chodzi wyłącznie o naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego. Myli się także uznanie orzeczenia z nadaniem mu klauzuli wykonalności, czyli stwierdzeniem wykonalności, które jest odrębną instytucją. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.