Co stanowi przepis
Art. 1145 KPC wprowadza zasadę, zgodnie z którą orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu w Polsce z mocy prawa. Oznacza to, że skuteczność takiego orzeczenia w polskim porządku prawnym nie jest uzależniona od przeprowadzenia odrębnego postępowania, w którym polski sąd musiałby wcześniej wydać pozytywne rozstrzygnięcie. Uznanie następuje automatycznie, samo przez się, z chwilą gdy orzeczenie zagraniczne odpowiada wymaganiom stawianym przez ustawę. Przepis zawiera jednak istotne zastrzeżenie: uznanie nie następuje, jeżeli istnieją przeszkody określone w art. 1146 KPC. Konstrukcja jest więc dwuelementowa - zasadą jest uznanie, a odmowa uznania stanowi wyjątek, który musi wynikać z konkretnej, wskazanej w ustawie podstawy.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis dotyczy orzeczeń pochodzących od sądów państw obcych, a więc organów sądowych innego państwa, a nie polskich sądów czy organów administracyjnych. Orzeczenie musi zostać wydane w sprawie cywilnej w rozumieniu polskiego prawa procesowego, co obejmuje szeroko rozumiane sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego, opiekuńczego oraz prawa pracy. Art. 1145 KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy nie ma pierwszeństwa umowa międzynarodowa wiążąca Polskę ani przepisy prawa Unii Europejskiej, które regulują uznawanie orzeczeń w sposób odrębny. W praktyce przepis ma znaczenie przede wszystkim w relacjach z państwami spoza Unii Europejskiej, z którymi Polski nie łączy szczególna umowa. Uznanie odnosi się do skutków orzeczenia, natomiast przymusowe wykonanie zagranicznego rozstrzygnięcia wymaga odrębnej procedury.
Przykład
Obywatelka Polski mieszkająca za granicą uzyskała tam wyrok rozwodowy wydany przez tamtejszy sąd. Po powrocie do kraju chce, aby jej stan cywilny został odnotowany w polskich rejestrach i aby mogła zawrzeć nowy związek małżeński. Dzięki zasadzie z art. 1145 KPC nie musi ponownie prowadzić sprawy rozwodowej w Polsce ani występować o wcześniejsze "zatwierdzenie" wyroku - orzeczenie jest uznane z mocy prawa. Organ, przed którym powołuje się na wyrok, bada jedynie, czy nie występuje któraś z przeszkód z art. 1146 KPC, na przykład sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest utożsamianie uznania z wykonalnością. Uznanie oznacza, że orzeczenie wywołuje w Polsce skutki prawne, natomiast prowadzenie egzekucji na jego podstawie wymaga odrębnego stwierdzenia wykonalności. Drugie nieporozumienie polega na przekonaniu, że automatyzm uznania wyklucza jakąkolwiek kontrolę - tymczasem każdy organ i sąd może badać, czy nie zachodzą przeszkody z art. 1146 KPC. Nie jest też trafne przekonanie, że skoro uznanie następuje z mocy prawa, to nie da się go w żaden sposób zakwestionować; przepisy przewidują możliwość ustalenia w postępowaniu sądowym, że orzeczenie zagraniczne podlega albo nie podlega uznaniu. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzą skutki majątkowe lub rodzinne zagranicznego orzeczenia, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.