Art. 1144².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1144[2] KPC wprowadza szczególny tryb pozwalający na uchylenie prawomocnego wyroku wydanego w sprawie alimentacyjnej. Zgodnie z § 1, jeżeli sąd stwierdzi, że zachodzi podstawa do uchylenia takiego wyroku określona w przepisach rozporządzenia nr 4/2009 (unijnego rozporządzenia dotyczącego zobowiązań alimentacyjnych), wówczas na wniosek pozwanego uchyla wyrok. Właściwy jest ten sam sąd, który wyrok wydał, a nie sąd wyższej instancji. Paragraf 2 wymaga, aby wniosek spełniał warunki pisma procesowego oraz wskazywał okoliczności uzasadniające uchylenie. Paragraf 3 dopuszcza rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zastrzegając jednak, że przed uchyleniem wyroku sąd musi wysłuchać powoda na posiedzeniu albo zażądać od niego oświadczenia na piśmie. Paragraf 4 przewiduje zażalenie na postanowienie sądu w przedmiocie uchylenia wyroku, a więc zarówno na uwzględnienie, jak i na oddalenie wniosku.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis dotyczy wyłącznie spraw alimentacyjnych o wymiarze transgranicznym, objętych zakresem rozporządzenia nr 4/2009. Podstawą uchylenia nie jest dowolne niezadowolenie z rozstrzygnięcia, lecz konkretna sytuacja opisana w tym rozporządzeniu, związana przede wszystkim z ochroną pozwanego, który nie brał udziału w postępowaniu, ponieważ nie doręczono mu w odpowiednim czasie dokumentu wszczynającego postępowanie w sposób umożliwiający obronę. Legitymowany do złożenia wniosku jest tylko pozwany, czyli osoba, przeciwko której wydano wyrok zasądzający alimenty. Sąd nie działa tu z urzędu - konieczna jest inicjatywa strony wyrażona w prawidłowo sporządzonym piśmie. Postępowanie ma charakter kontrolny i kończy się postanowieniem, a nie ponownym wyrokiem merytorycznym.

Przykład

Przeciwko osobie mieszkającej i pracującej za granicą wytoczono w Polsce powództwo o alimenty na rzecz dziecka. Korespondencja sądowa została skierowana na dawny adres, pod którym pozwany od dłuższego czasu nie zamieszkiwał, więc nie dowiedział się o sprawie i nie mógł przedstawić swoich twierdzeń ani dowodów. Po pewnym czasie pozwany otrzymuje dokumenty z postępowania egzekucyjnego i dopiero wtedy poznaje treść wyroku. Może wówczas złożyć do sądu, który wydał wyrok, wniosek na podstawie art. 1144[2] KPC, opisując, dlaczego nie miał realnej możliwości obrony; sąd przed ewentualnym uchyleniem wyroku odbierze stanowisko powoda, a na wydane postanowienie każdej ze stron przysługuje zażalenie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie art. 1144[2] KPC jak kolejnego środka odwoławczego służącego ponownej ocenie wysokości alimentów - przepis nie służy weryfikacji zasadności rozstrzygnięcia co do meritum. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że wystarczy zwykłe pismo bez uzasadnienia; tymczasem wniosek musi odpowiadać wymogom pisma procesowego i wskazywać konkretne okoliczności. Mylące bywa też założenie, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pozbawia powoda głosu - ustawa wprost nakazuje jego wysłuchanie lub odebranie pisemnego oświadczenia. Nie należy też mylić uchylenia wyroku z automatycznym umorzeniem obowiązku alimentacyjnego, który może zostać ustalony w dalszym postępowaniu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dokumenty i terminy.