Art. 1142⁶.

Co stanowi przepis

Art. 1142(6) KPC porządkuje kwestię środków zaskarżenia w postępowaniach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego. Zgodnie z § 1 na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie wydania, sprostowania, zmiany lub uchylenia albo zawieszenia skutków takiego poświadczenia przysługuje zażalenie. Oznacza to, że każda z tych czynności sądu podlega kontroli instancyjnej i może zostać zweryfikowana przez sąd wyższego rzędu. Paragraf 2 wyłącza skargę kasacyjną od postanowienia sądu drugiej instancji wydanego w wyniku rozpoznania zażalenia. Paragraf 3 idzie jeszcze dalej i stanowi, że w postępowaniach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego nie przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W efekcie droga zaskarżenia kończy się na etapie postępowania zażaleniowego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w sprawach związanych z europejskim poświadczeniem spadkowym, czyli dokumentem służącym wykazywaniu praw do spadku w sprawach transgranicznych. Przesłanką jego zastosowania jest wydanie przez sąd pierwszej instancji postanowienia dotyczącego jednej z czynności wymienionych w § 1: wydania poświadczenia, jego sprostowania, zmiany, uchylenia albo zawieszenia skutków. Nie ma znaczenia, czy postanowienie jest korzystne dla wnioskodawcy, czy oddala jego żądanie - zażalenie przysługuje w każdym z tych przedmiotów. Wyłączenia z § 2 i § 3 działają natomiast automatycznie i nie zależą od woli stron ani od wartości przedmiotu sprawy. Art. 1142(6) KPC nie reguluje samych przesłanek wydania poświadczenia, lecz wyłącznie tryb jego zaskarżania.

Przykład

Spadkobierca mieszkający w Polsce ubiega się o europejskie poświadczenie spadkowe, ponieważ w skład spadku po rodzicu wchodzi rachunek bankowy prowadzony w innym państwie członkowskim. Sąd pierwszej instancji oddala wniosek, uznając, że nie wykazano elementu transgranicznego. Spadkobierca, powołując się na art. 1142(6) § 1 KPC, wnosi zażalenie i sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę ponownie. Jeżeli również to rozstrzygnięcie będzie dla niego niekorzystne, nie może już wnieść skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, ponieważ § 2 wprost ją wyłącza.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest założenie, że skoro sprawa ma wymiar międzynarodowy i bywa skomplikowana, to zawsze otwiera drogę do Sądu Najwyższego. Art. 1142(6) § 2 KPC jednoznacznie temu przeczy. Drugim nieporozumieniem jest mylenie zażalenia na postanowienie sądu z przewidzianymi w prawie unijnym instrumentami sprostowania lub zmiany samego poświadczenia - to odrębne mechanizmy, choć rozstrzygnięcia w ich przedmiocie także podlegają zażaleniu. Zdarza się również, że strony próbują wnosić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, mimo że § 3 wyklucza ją w tej kategorii spraw. Warto też pamiętać, że wyłączenie dalszych środków zaskarżenia nie oznacza, że poświadczenie nie może być później zmienione lub uchylone w odrębnym postępowaniu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dostępne środki w konkretnym stanie faktycznym.