Art. 1142³.

Co stanowi przepis

Art. 1142(3) KPC porządkuje końcowy etap postępowania w sprawie europejskiego poświadczenia spadkowego, czyli dokumentu wydawanego na potrzeby transgranicznego obrotu spadkowego w Unii Europejskiej. Zgodnie z § 1 sąd z urzędu doręcza postanowienie w przedmiocie wydania takiego poświadczenia, a więc zarówno postanowienie uwzględniające wniosek, jak i rozstrzygające o nim odmownie. Do doręczanego postanowienia sąd dołącza pouczenie o przysługującym środku odwoławczym, tak aby uczestnik nie musiał samodzielnie ustalać, w jakim trybie i terminie może kwestionować rozstrzygnięcie. Uzasadnienie nie jest sporządzane automatycznie: powstaje tylko wtedy, gdy uczestnik postępowania zgłosi takie żądanie w terminie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia, albo gdy uczestnik, który żądania nie zgłosił, wniósł w ustawowym terminie środek odwoławczy. Paragraf 2 dodaje, że wnioskodawcy doręcza się postanowienie o wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego wraz z poświadczonym odpisem samego poświadczenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego, a nie w zwykłych sprawach o stwierdzenie nabycia spadku prowadzonych na potrzeby krajowe. Uruchamia się ona z chwilą wydania przez sąd postanowienia rozstrzygającego wniosek, niezależnie od tego, czy jest ono pozytywne dla wnioskodawcy. Obowiązek doręczenia obejmuje uczestników postępowania, a więc krąg osób zainteresowanych ustaleniem praw do spadku. Termin tygodniowy na żądanie uzasadnienia liczy się od dnia doręczenia postanowienia konkretnemu uczestnikowi, co oznacza, że dla różnych osób może upływać w różnych dniach. Element z § 2, czyli wydanie poświadczonego odpisu poświadczenia, dotyczy tylko wnioskodawcy i tylko sytuacji, w której poświadczenie zostało wydane.

Przykład

Spadkobierca mieszkający w Polsce składa wniosek o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego, ponieważ zmarły ojciec pozostawił mieszkanie w innym państwie członkowskim i tamtejszy rejestr wymaga urzędowego wykazania praw do spadku. Sąd wydaje postanowienie o wydaniu poświadczenia i na podstawie art. 1142(3) § 1 KPC doręcza je z urzędu wszystkim uczestnikom wraz z pouczeniem o środku odwoławczym, a wnioskodawcy - zgodnie z § 2 - także poświadczony odpis samego poświadczenia. Rodzeństwo wnioskodawcy, które nie zgadza się z ustaleniami sądu, ma tydzień od doręczenia na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Gdyby jednak wniosło środek odwoławczy w ustawowym terminie bez wcześniejszego żądania uzasadnienia, sąd i tak sporządzi uzasadnienie postanowienia.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że uzasadnienie zostanie sporządzone i doręczone automatycznie razem z postanowieniem - przepis wyraźnie uzależnia to od inicjatywy uczestnika lub od wniesienia środka odwoławczego. Drugim jest mylenie tygodniowego terminu na żądanie uzasadnienia z terminem na wniesienie samego środka odwoławczego, który jest terminem odrębnym. Trzecim nieporozumieniem bywa oczekiwanie, że każdy uczestnik otrzyma poświadczony odpis europejskiego poświadczenia spadkowego, podczas gdy § 2 przewiduje jego doręczenie wnioskodawcy. Zdarza się też przekonanie, że doręczenie następuje dopiero na wniosek strony, choć sąd działa tu z urzędu. W indywidualnej sprawie spadkowej, zwłaszcza z elementem zagranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.