Art. 1142².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1142(2) KPC zawiera regułę proceduralną odnoszącą się do postępowań dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego. Zgodnie z jego brzmieniem sąd może orzekać na posiedzeniu niejawnym, a więc bez wyznaczania rozprawy i bez konieczności osobistego stawiennictwa uczestników. Jest to uprawnienie sądu, a nie jego bezwzględny obowiązek - ustawodawca posłużył się zwrotem "może", co oznacza pozostawienie wyboru trybu rozpoznania sprawy ocenie sądu. Druga część przepisu zawiera wyraźne wyłączenie: w tych postępowaniach nie stosuje się art. 509(1) § 3 KPC. Skutkiem takiego zabiegu legislacyjnego jest to, że reguła wynikająca z wyłączonego przepisu nie znajduje zastosowania do spraw o europejskie poświadczenie spadkowe, mimo że dotyczą one materii spadkowej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis odnosi się wyłącznie do postępowań, których przedmiotem jest europejskie poświadczenie spadkowe - dokument służący wykazywaniu praw do spadku w sprawach o charakterze transgranicznym na obszarze Unii Europejskiej. Norma z art. 1142(2) KPC obejmuje całą kategorię tych postępowań, a nie tylko etap wydania samego poświadczenia. Ma więc znaczenie tam, gdzie sąd podejmuje rozstrzygnięcia związane z tym poświadczeniem, na przykład rozpoznając wniosek uczestnika. Warunkiem skorzystania z posiedzenia niejawnego jest ocena sądu, że sprawa może zostać rozpoznana bez rozprawy, co zwykle wchodzi w grę, gdy okoliczności są wystarczająco wyjaśnione zgromadzonymi dokumentami. Przepis nie ogranicza natomiast pozostałych gwarancji procesowych uczestników wynikających z innych regulacji.

Przykład zastosowania

Spadkodawca mieszkał w Polsce, ale pozostawił rachunek bankowy i mieszkanie w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Spadkobierca składa do sądu wniosek o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego, aby wykazać swoje prawa wobec zagranicznego banku i tamtejszych organów. Do wniosku dołącza komplet dokumentów - akty stanu cywilnego, dokumenty dotyczące majątku oraz oświadczenia dotyczące porządku dziedziczenia. Sąd, uznając, że materiał jest kompletny i nie ma sporu między uczestnikami, może na podstawie art. 1142(2) KPC rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, bez wzywania stron na rozprawę.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest odczytywanie tego przepisu jako zakazu przeprowadzenia rozprawy. Tak nie jest - sąd zachowuje swobodę i może wyznaczyć rozprawę, jeżeli uzna to za potrzebne, na przykład wobec rozbieżnych stanowisk uczestników. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie europejskiego poświadczenia spadkowego z krajowym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia; są to odrębne instrumenty, a art. 1142(2) KPC dotyczy tylko tego pierwszego. Zdarza się także, że wnioskodawcy zakładają, iż rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pozbawia ich możliwości działania w postępowaniu - tryb niejawny nie oznacza utraty prawa do składania pism i dokumentów. Wreszcie samo wyłączenie art. 509(1) § 3 KPC bywa nadinterpretowane jako zmiana zasad dziedziczenia, podczas gdy ma ono charakter wyłącznie proceduralny. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.