Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1142(1) KPC jest przepisem odsyłającym, który porządkuje relację między prawem unijnym a polską procedurą cywilną w sprawach spadkowych o charakterze transgranicznym. Przepis stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. do postępowań dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego stosuje się odpowiednio przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego. Zastrzeżono przy tym wyjątek: pierwszeństwo mają przepisy tytułu, w którym art. 1142(1) KPC został umieszczony, jeżeli regulują daną kwestię odmiennie. Powstaje więc trójstopniowa kolejność stosowania norm: najpierw rozporządzenie nr 650/2012, następnie szczególne przepisy krajowe dotyczące europejskiego poświadczenia spadkowego, a dopiero na końcu - odpowiednio - ogólne przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku. Słowo "odpowiednio" oznacza, że przepisy krajowe stosuje się z uwzględnieniem specyfiki instytucji unijnej, a więc niektóre z nich wprost, inne z modyfikacjami, a jeszcze inne wcale.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy przed polskim sądem toczy się postępowanie dotyczące europejskiego poświadczenia spadkowego - a więc jego wydania, sprostowania, zmiany, uchylenia, zawieszenia skutków czy wydania kolejnego odpisu poświadczonego. Warunkiem sięgnięcia po art. 1142(1) KPC jest stwierdzenie luki, czyli ustalenie, że dana kwestia proceduralna nie została uregulowana w samym rozporządzeniu nr 650/2012 ani w przepisach szczególnych tytułu KPC poświęconego tej instytucji. Typowo dotyczy to zagadnień technicznych postępowania: sposobu prowadzenia rozprawy lub posiedzenia, dowodów, udziału zainteresowanych, doręczeń czy formy rozstrzygnięcia. Art. 1142(1) KPC nie służy natomiast do modyfikowania materialnych przesłanek wydania poświadczenia, ponieważ te wynikają z prawa unijnego i z prawa właściwego dla dziedziczenia.
Przykład
Spadkodawca mieszkał na stałe w Polsce, ale pozostawił mieszkanie w innym państwie członkowskim. Spadkobierca składa w polskim sądzie wniosek o wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego, aby wykazać swoje prawa wobec zagranicznego rejestru nieruchomości i banku. W toku sprawy pojawia się pytanie, jak sąd ma przeprowadzić dowód z zeznań osoby zainteresowanej i jak zawiadomić pozostałych spadkobierców, czego rozporządzenie nr 650/2012 szczegółowo nie normuje. Wówczas sąd, na podstawie art. 1142(1) KPC, sięga odpowiednio po przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku i prowadzi te czynności według reguł znanych z krajowego postępowania spadkowego.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest utożsamianie europejskiego poświadczenia spadkowego z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku - to odrębne instrumenty o innym zakresie skutków, a art. 1142(1) KPC pozwala jedynie odpowiednio korzystać z procedury krajowej. Drugim jest przekonanie, że przepisy KPC stosuje się wprost i w całości, podczas gdy ustawodawca posłużył się formułą stosowania odpowiedniego. Trzecim nieporozumieniem bywa pomijanie pierwszeństwa rozporządzenia nr 650/2012, które ma charakter nadrzędny wobec przepisów krajowych. Zdarza się też błędne założenie, że uzyskanie poświadczenia zwalnia z jakichkolwiek dalszych czynności rejestrowych za granicą. W indywidualnej sprawie spadkowej z elementem transgranicznym warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
