Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1142 KPC reguluje szczególny, wąski przypadek działania sądu polskiego po śmierci cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z § 1, jeżeli cudzoziemiec zmarł w Polsce w czasie podróży i nie miał tutaj miejsca zamieszkania ani miejsca zwykłego pobytu, a jedynym jego majątkiem w Polsce są rzeczy przy nim znalezione, sąd zabezpiecza te rzeczy z urzędu, czyli bez potrzeby składania jakiegokolwiek wniosku. O dokonanym zabezpieczeniu sąd zawiadamia właściwego konsula, a więc przedstawiciela państwa, z którym zmarły był związany. Paragraf 2 pozwala część zabezpieczonych rzeczy sprzedać według przepisów o sprzedaży zabezpieczonych ruchomości, a z uzyskanej ceny zaspokoić koszty pobytu zmarłego w Polsce oraz koszty jego pogrzebu. Pozostałą kwotę pieniędzy i rzeczy niesprzedane wydaje się właściwemu konsulowi.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wyłącznie po spełnieniu kilku przesłanek łącznie. Po pierwsze, zmarły musi być cudzoziemcem, a więc osobą niebędącą obywatelem polskim. Po drugie, śmierć musi nastąpić na terytorium Polski i w czasie podróży, czyli w trakcie czasowego, przejazdowego pobytu. Po trzecie, zmarły nie może mieć w Polsce ani miejsca zamieszkania, ani miejsca zwykłego pobytu, ani też majątku innego niż rzeczy znalezione przy nim. Jeżeli którakolwiek z tych przesłanek nie zachodzi, na przykład cudzoziemiec mieszkał w Polsce lub pozostawił tu nieruchomość albo rachunek bankowy, art. 1142 KPC nie znajdzie zastosowania i sprawa będzie prowadzona według ogólnych reguł dotyczących spadku i zabezpieczenia spadku.
Przykład zastosowania
Obywatel innego państwa przejeżdża przez Polskę w drodze do kraju docelowego i umiera nagle na dworcu kolejowym. Przy zmarłym znaleziono walizkę z odzieżą, zegarek, telefon oraz niewielką kwotę gotówki, a ustalono, że nie mieszkał on w Polsce i nie miał tu żadnego innego majątku. Sąd z urzędu zabezpiecza te przedmioty i zawiadamia konsula państwa, którego obywatelem był zmarły. Część rzeczy może zostać sprzedana, aby z uzyskanej ceny pokryć koszty pobytu zmarłego w Polsce i koszty pogrzebu, a pozostała gotówka wraz z rzeczami niesprzedanymi zostaje przekazana konsulowi.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest traktowanie art. 1142 KPC jako przepisu rozstrzygającego o dziedziczeniu. Tak nie jest: przepis dotyczy wyłącznie zabezpieczenia rzeczy i ich wydania konsulowi, a o tym, kto jest spadkobiercą, decydują odrębne regulacje, w tym przepisy o prawie właściwym dla spadku. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że rodzina zmarłego musi złożyć wniosek, aby sąd podjął działanie - zabezpieczenie następuje z urzędu. Trzecim błędem jest zakładanie, że sąd może sprzedać wszystkie rzeczy; sprzedaje się tylko ich część i wyłącznie w celu pokrycia wskazanych w przepisie kosztów. Warto też pamiętać, że wydanie mienia konsulowi nie zamyka drogi do dalszych rozliczeń spadkowych w państwie obcym. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza z elementem zagranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
