Art. 1140.

Co stanowi przepis

Art. 1140 KPC nakłada na sąd obowiązek wydania z urzędu postanowienia o wezwaniu przez ogłoszenie wszystkich osób, które roszczą sobie prawa do spadku, a także spadkobierców oraz wierzycieli spadkodawcy. Osoby te mają w ciągu trzech miesięcy zgłosić swoje prawa i je uprawdopodobnić, a więc przedstawić okoliczności i dowody czyniące ich twierdzenia wiarygodnymi, choć jeszcze nie w pełni udowodnionymi. Paragraf 1 określa też minimalną treść samego ogłoszenia: musi ono wskazywać obywatelstwo spadkodawcy, jego miejsce zamieszkania oraz miejsce zwykłego pobytu. Zgodnie z § 2 ogłoszenie doręcza się właściwemu urzędowi skarbowemu oraz konsulowi. Konstrukcja przepisu pokazuje, że chodzi o czynność podejmowaną przez sąd samodzielnie, bez potrzeby składania wniosku przez uczestnika postępowania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu spadkowym prowadzonym przed sądem polskim, w którym konieczne jest publiczne wezwanie nieznanych z miejsca pobytu lub nieustalonych zainteresowanych. Obowiązek wskazania obywatelstwa oraz miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a także doręczenia ogłoszenia konsulowi, wskazuje na sytuacje powiązane z elementem zagranicznym, gdy krąg uprawnionych lub majątek spadkowy mogą znajdować się poza granicami kraju. Udział urzędu skarbowego wiąże się z interesem fiskalnym Skarbu Państwa oraz z możliwością, że spadek nie zostanie objęty przez nikogo z uprawnionych. Trzymiesięczny termin liczony jest od ogłoszenia i ma charakter porządkujący postępowanie: pozwala zebrać zgłoszenia w jednym momencie procesowym. Sąd nie musi być przekonywany do dokonania tej czynności, ponieważ art. 1140 KPC posługuje się formułą "z urzędu".

Przykład

Spadkodawca miał obywatelstwo polskie, ale przez wiele lat mieszkał i pracował za granicą, gdzie założył rodzinę. Po jego śmierci do sądu wpływa sprawa spadkowa, jednak nie wiadomo, czy poza znanym rodzeństwem istnieją inne osoby uprawnione ani jacy wierzyciele zgłaszają roszczenia wobec majątku. Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu, w którym podaje obywatelstwo zmarłego, jego ostatnie miejsce zamieszkania oraz miejsce zwykłego pobytu, i wzywa wszystkich zainteresowanych do zgłoszenia praw w ciągu trzech miesięcy. Odpis ogłoszenia trafia do właściwego urzędu skarbowego i do konsula, dzięki czemu informacja może dotrzeć także do osób przebywających poza Polską.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że zgłoszenie praw w odpowiedzi na ogłoszenie samo w sobie przesądza o nabyciu spadku - przepis wymaga jedynie uprawdopodobnienia, a ostateczna ocena należy do sądu. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie trzymiesięcznego terminu jak terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, co jest zupełnie inną instytucją. Zdarza się także mylne założenie, że ogłoszenie zastępuje indywidualne zawiadomienie znanych sądowi uczestników. Wreszcie doręczenie ogłoszenia urzędowi skarbowemu i konsulowi nie oznacza, że organy te stają się automatycznie stronami sporu o prawa do spadku. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne okoliczności i sposób działania.