Art. 1137.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1137 KPC dotyczy sytuacji, w której dowód znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale ma posłużyć do dochodzenia roszczenia za granicą. Przepis wprost przewiduje, że sąd polski może taki dowód zabezpieczyć, jeżeli jest to potrzebne dla celu postępowania toczącego się lub planowanego poza granicami kraju. Wniosek o zabezpieczenie dowodu składa się w sądzie rejonowym, w którego okręgu dowód ma być przeprowadzony, a więc o właściwości decyduje miejsce położenia rzeczy, miejsce zamieszkania świadka albo miejsce oględzin. O terminie wyznaczonym do przeprowadzenia dowodu zawiadamia się wnioskodawcę, chyba że zachodzi wypadek niecierpiący zwłoki i zwłoka udaremniłaby czynność. W pozostałym zakresie art. 1137 KPC odsyła do odpowiedniego stosowania art. 310 oraz art. 312-314 KPC, czyli ogólnych reguł o zabezpieczeniu dowodów.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy roszczenie ma być dochodzone przed organem zagranicznym, a materiał dowodowy fizycznie znajduje się w Polsce. Chodzi typowo o sytuacje, w których istnieje obawa, że przeprowadzenie dowodu stanie się później niewykonalne lub zbyt utrudnione: świadek jest ciężko chory albo wyjeżdża na stałe, rzecz ulega zniszczeniu, zmienia się stan nieruchomości lub urządzenia. Wnioskodawca powinien wykazać zarówno powiązanie dowodu z roszczeniem dochodzonym za granicą, jak i potrzebę jego wcześniejszego utrwalenia. Art. 1137 KPC nie służy do rozstrzygania sprawy co do istoty ani do zastępowania postępowania zagranicznego - jego funkcją jest wyłącznie utrwalenie dowodu.

Przykład

Polska spółka dostarczyła maszynę kontrahentowi z innego państwa i spór o wady ma być rozstrzygnięty przed sądem zagranicznym. Maszyna stoi jednak w hali w Polsce i ma zostać w najbliższych tygodniach zdemontowana oraz sprzedana na części, co uniemożliwi późniejsze oględziny. Zainteresowana strona składa do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce położenia hali wniosek o zabezpieczenie dowodu z oględzin i opinii biegłego. Sąd wyznacza termin czynności i zawiadamia o nim wnioskodawcę, a utrwalony protokół oraz opinia mogą następnie zostać wykorzystane w postępowaniu toczącym się za granicą.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest mylenie zabezpieczenia dowodu z zabezpieczeniem roszczenia - art. 1137 KPC nie prowadzi do zajęcia majątku ani do wydania zakazu, lecz wyłącznie do utrwalenia dowodu. Drugim jest kierowanie wniosku do sądu okręgowego lub do sądu "właściwego dla sprawy głównej", podczas gdy przepis wskazuje sąd rejonowy miejsca przeprowadzenia dowodu. Trzecim nieporozumieniem jest przekonanie, że sąd zawsze musi zawiadomić wszystkich uczestników z wyprzedzeniem - w wypadku niecierpiącym zwłoki zawiadomienie wnioskodawcy może zostać pominięte. Warto też pamiętać, że o wartości dowodowej utrwalonego materiału i tak zdecyduje organ zagraniczny według własnych przepisów procesowych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zasadność i sposób sformułowania wniosku.