Art. 1135¹.

Co stanowi przepis

Art. 1135(1) KPC reguluje sposób, w jaki sąd polski wykonuje wniosek sądu lub innego organu państwa obcego o przeprowadzenie dowodu albo o doręczenie pism sądowych. Zasadą wyrażoną w § 1 jest wykonanie takiego wniosku według prawa polskiego, a więc zgodnie z regułami procedury obowiązującej przed sądem wezwanym. Przepis dopuszcza jednak wyjątek: na wniosek zagranicznego sądu lub organu sąd polski może zastosować inny sposób wykonania czynności niż przewidziany przez prawo polskie, pod warunkiem że sposób ten nie jest przez prawo polskie zakazany i nie jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, czyli nie narusza klauzuli porządku publicznego. Paragraf 2 dotyczy sytuacji, w której do pisma nie dołączono tłumaczenia na język polski - wówczas pismo doręcza się odbiorcy tylko wtedy, gdy zechce je przyjąć, a osobę odmawiającą przyjęcia należy pouczyć o możliwości powstania niekorzystnych skutków prawnych za granicą. Paragraf 3 uzależnia wykonanie wniosku od uprzedniego złożenia zaliczki przez sąd lub organ zagraniczny, jeżeli mogą powstać koszty związane z udziałem biegłych, tłumaczy, świadków i innych osób, a także koszty wynikające z zastosowania innego sposobu wykonania wniosku.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 1135(1) KPC znajduje zastosowanie w ramach międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach cywilnych, gdy to sąd polski jest sądem wezwanym. Warunkiem jest skierowanie do sądu polskiego wniosku pochodzącego od sądu lub innego organu państwa obcego, którego przedmiotem jest przeprowadzenie dowodu (na przykład przesłuchanie świadka) albo doręczenie pism sądowych osobie przebywającej w Polsce. Przepis stosuje się w zakresie nieuregulowanym odmiennie przez wiążące Polskę umowy międzynarodowe oraz akty prawa unijnego, które mają pierwszeństwo. Przesłanką zastosowania odstępstwa proceduralnego jest wyraźny wniosek organu zagranicznego oraz brak zakazu i braku sprzeczności z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego. Z kolei zastosowanie § 3 aktualizuje się zawsze wtedy, gdy realizacja wniosku wiąże się z prawdopodobnymi wydatkami na rzecz osób uczestniczących w czynności.

Przykład

Sąd w innym państwie prowadzi proces o zapłatę i zwraca się do sądu rejonowego w Polsce o przesłuchanie świadka zamieszkałego w Krakowie oraz o doręczenie mu pozwu. Sąd polski przeprowadza przesłuchanie według polskiej procedury, może jednak - na wyraźny wniosek sądu obcego - dopuścić zadawanie pytań w sposób przyjęty w państwie wzywającym, o ile nie narusza to polskiego porządku prawnego. Ponieważ do pozwu nie dołączono tłumaczenia na język polski, świadek zostaje zapytany, czy chce pismo przyjąć; gdy odmawia, sąd poucza go, że odmowa może wywołać niekorzystne skutki procesowe za granicą. Jeżeli przy przesłuchaniu potrzebny będzie tłumacz, sąd wykona wniosek dopiero po wpłacie zaliczki przez sąd zagraniczny w wyznaczonym terminie.

Częste nieporozumienia

Błędem jest przekonanie, że wniosek zagraniczny wykonuje się według prawa państwa wzywającego - regułą pozostaje prawo polskie, a odstępstwo jest wyjątkiem. Nietrafne jest też założenie, że odbiorca ma bezwzględny obowiązek przyjęcia pisma bez tłumaczenia; może odmówić, lecz odmowa nie zawsze jest dla niego korzystna. Mylne bywa wreszcie przekonanie, że koszty czynności obciążają osobę, której pismo dotyczy, podczas gdy zaliczkę składa organ zagraniczny. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.