Art. 1135².

Co stanowi przepis

Art. 1135(2) KPC reguluje sposób udziału podmiotów zagranicznych w czynnościach dowodowych wykonywanych w Polsce na wniosek sądu lub innego organu państwa obcego (państwa wzywającego). Zgodnie z § 1, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, polski sąd zawiadamia bezpośrednio sąd lub organ państwa wzywającego, a także strony i ich przedstawicieli, w tym pełnomocników, o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu, ale czyni to wyłącznie na ich wniosek. Paragraf 2 przewiduje, że sędzia lub inna osoba wyznaczona przez organ państwa wzywającego może być obecna przy przeprowadzaniu dowodu lub brać w nim udział tylko za zgodą polskiego sądu. Paragraf 3 dopuszcza dalej idące rozwiązanie: na wniosek organu państwa wzywającego sąd może zezwolić na bezpośrednie przeprowadzenie dowodu w Polsce przez ten organ lub wyznaczone przez niego osoby, o ile nie będzie to sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego); czynność odbywa się wówczas w obecności sądu lub wyznaczonego sędziego, a na wniosek organu wzywającego stosuje się przepisy kodeksu o środkach przymusu. Paragraf 4 zezwala na przeprowadzenie dowodu, którego charakter się temu nie sprzeciwia, przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających obecność, udział albo dokonanie czynności na odległość.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w ramach międzynarodowej pomocy prawnej, gdy zagraniczny sąd lub organ zwraca się do polskiego sądu o przeprowadzenie dowodu na terytorium Polski, na przykład o przesłuchanie świadka, biegłego czy oględziny. Warunkiem powiadomienia zagranicznego organu oraz stron o terminie i miejscu czynności jest złożenie przez nich wniosku - sąd nie ma obowiązku zawiadamiać ich z urzędu. Obecność zagranicznego sędziego lub innej wyznaczonej osoby zawsze wymaga zgody polskiego sądu, a bezpośrednie przeprowadzenie dowodu przez organ obcy - dodatkowo pozytywnej oceny z punktu widzenia klauzuli porządku publicznego. Wszystkie te reguły stosuje się, o ile przepis szczególny, w tym akt prawa międzynarodowego lub unijnego, nie stanowi inaczej.

Przykład

Sąd w innym państwie prowadzi sprawę o zapłatę i potrzebuje zeznań świadka mieszkającego w Polsce. Kieruje wniosek o pomoc prawną, a jednocześnie prosi o zawiadomienie o terminie przesłuchania oraz o dopuszczenie obecności swojego sędziego. Polski sąd, działając na podstawie art. 1135(2) KPC, zawiadamia zagraniczny organ i strony, które o to wnosiły, oraz wyraża zgodę na obecność zagranicznego sędziego. Ponieważ charakter dowodu na to pozwala, sąd zezwala, aby sędzia ten uczestniczył w czynności zdalnie, przy użyciu urządzeń technicznych.

Częste nieporozumienia

Błędem jest zakładanie, że sąd zawsze z urzędu informuje strony i zagraniczny organ o terminie czynności - potrzebny jest wniosek. Mylne jest też przekonanie, że zgoda na bezpośrednie przeprowadzenie dowodu przez obcy organ oznacza działanie bez kontroli polskiego sądu; czynność odbywa się w obecności sądu lub wyznaczonego sędziego. Nie każdy dowód może być też przeprowadzony na odległość - decyduje jego charakter i zgoda sądu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.