Art. 1134¹.

Co stanowi przepis

Art. 1134[1] KPC reguluje sposób działania polskiego sądu w sytuacji, w której wykonanie orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej lub kontaktów z dzieckiem wymaga współpracy z organami innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Przepis stanowi, że jeżeli sąd wykonujący orzeczenie stwierdzi, iż zachodzą podstawy przewidziane w rozporządzeniu nr 2019/1111 do wystąpienia z wnioskiem o udzielenie pomocy w wykonaniu orzeczenia, wydaje w tym przedmiocie postanowienie. Norma ta ma zatem charakter proceduralny: nie tworzy samodzielnie przesłanek współpracy, lecz wskazuje formę, w jakiej sąd rozstrzyga o skierowaniu wniosku. Same podstawy wystąpienia wynikają z prawa unijnego, a art. 1134[1] KPC zapewnia im czytelną obudowę procesową w postępowaniu krajowym. Dzięki temu decyzja sądu przybiera postać orzeczenia, a nie jedynie czynności technicznej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie na etapie wykonania orzeczenia, a więc już po jego wydaniu i po powstaniu obowiązku jego realizacji. Musi chodzić o sprawę dotyczącą odpowiedzialności rodzicielskiej albo kontaktów z dzieckiem, czyli o materię objętą zakresem rozporządzenia nr 2019/1111. Konieczne jest stwierdzenie przez sąd, że zachodzą określone w tym rozporządzeniu podstawy do zwrócenia się o pomoc do sądu lub innego organu państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Adresatem obowiązku jest sąd, który wykonuje orzeczenie, a więc organ prowadzący postępowanie wykonawcze. Jeżeli te warunki są spełnione, sąd nie ogranicza się do samego skierowania pisma, lecz wydaje postanowienie w przedmiocie wystąpienia.

Przykład

Sąd polski wykonuje orzeczenie ustalające kontakty ojca z dzieckiem, przy czym dziecko wraz z matką przebywa czasowo w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. W toku czynności wykonawczych okazuje się, że skuteczne wykonanie orzeczenia wymaga ustalenia sytuacji dziecka oraz podjęcia czynności przez organ zagraniczny. Sąd, uznając, że zachodzą podstawy przewidziane w rozporządzeniu nr 2019/1111, wydaje postanowienie o wystąpieniu do właściwego sądu lub organu tego państwa z wnioskiem o udzielenie pomocy w wykonaniu orzeczenia. Postanowienie to dokumentuje ocenę sądu i stanowi podstawę dalszych czynności w ramach współpracy transgranicznej.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 1134[1] KPC samodzielnie określa, kiedy można prosić o pomoc zagraniczny organ - w istocie przesłanki te wynikają z rozporządzenia nr 2019/1111. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie wystąpienia o pomoc z ponownym rozpoznaniem sprawy za granicą; chodzi wyłącznie o wsparcie w wykonaniu już istniejącego orzeczenia. Bywa też mylnie przyjmowane, że wniosek składa samodzielnie rodzic - przepis mówi o działaniu sądu wykonującego orzeczenie. Wreszcie nie należy zakładać, że każde utrudnienie w kontaktach automatycznie uzasadnia wystąpienie; sąd musi najpierw stwierdzić istnienie podstaw. W indywidualnej sprawie dotyczącej wykonania orzeczenia o kontaktach lub odpowiedzialności rodzicielskiej warto skonsultować się z prawnikiem.