Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1128 KPC jest przepisem odsyłającym. Stanowi, że regulacje zawarte w tytule, w którym został umieszczony, stosuje się odpowiednio także w postępowaniu nieprocesowym. Przepis ten zamyka tytuł poświęcony zabezpieczeniu kosztów procesu, umiejscowiony w części Kodeksu postępowania cywilnego dotyczącej spraw z elementem zagranicznym. Sam art. 1128 KPC nie tworzy więc żadnej nowej instytucji ani nowego obowiązku, lecz rozszerza obszar zastosowania przepisów już istniejących. Kluczowe jest sformułowanie "odpowiednio": oznacza ono, że przepisy stosuje się z uwzględnieniem odrębności trybu nieprocesowego, a niektóre z nich mogą być stosowane wprost, inne z modyfikacjami, a jeszcze inne mogą okazać się w tym trybie niemożliwe do zastosowania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 1128 KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy sprawa nie toczy się w trybie procesowym, lecz w postępowaniu nieprocesowym, a jednocześnie pojawia się w niej zagadnienie objęte przepisami tytułu, do którego przepis odsyła. Postępowanie nieprocesowe obejmuje między innymi sprawy spadkowe, sprawy z zakresu prawa rzeczowego, sprawy rodzinne i opiekuńcze rozpoznawane w tym trybie oraz szereg spraw rejestrowych. Bez art. 1128 KPC mogłaby powstać wątpliwość, czy przepisy adresowane wprost do "procesu" i do "stron" mogą działać tam, gdzie występują uczestnicy postępowania, a nie powód i pozwany. Przepis usuwa tę wątpliwość, ale nie zwalnia sądu z oceny, w jakim zakresie dana norma daje się przenieść na grunt nieprocesu. Ocena ta należy do sądu rozpoznającego konkretną sprawę.
Przykład zastosowania
Osoba mieszkająca na stałe poza Polską składa do polskiego sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po krewnym. Sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym, więc formalnie nie ma w niej "powoda" ani "pozwanego", lecz wnioskodawca i uczestnicy. Dzięki art. 1128 KPC przepisy tytułu o zabezpieczeniu kosztów mogą być rozważane także w takiej sprawie, z uwzględnieniem jej nieprocesowego charakteru. Sąd bada wówczas, czy przesłanki wynikające z przepisów tego tytułu w ogóle występują i czy ich zastosowanie da się pogodzić ze specyfiką prowadzonego postępowania.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest odczytywanie art. 1128 KPC jako samodzielnej podstawy jakiegokolwiek żądania - przepis niczego nie przyznaje, a jedynie wskazuje zakres stosowania innych norm. Drugim jest utożsamianie "odpowiedniego stosowania" ze stosowaniem dosłownym; odpowiednie stosowanie zakłada dostosowanie treści normy do realiów nieprocesu. Trzecim nieporozumieniem jest przekonanie, że odesłanie obejmuje cały Kodeks - dotyczy ono wyłącznie przepisów tytułu, w którym art. 1128 KPC się znajduje. Czwartym jest zakładanie, że skutek nastąpi automatycznie, podczas gdy zawsze konieczne jest wykazanie przesłanek z przepisów odsyłanych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.