Art. 1129.

Co stanowi przepis

Art. 1129 KPC zawiera regułę dotyczącą sytuacji podmiotów zagranicznych w zakresie ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym przed polskim sądem. Przepis wskazuje, że cudzoziemcy, zagraniczne osoby prawne oraz zagraniczne jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi korzystają ze zwolnienia od kosztów sądowych na zasadach przewidzianych w przepisach odrębnych. Norma ta ma zatem charakter odsyłający: sama nie określa przesłanek zwolnienia, jego zakresu ani trybu ubiegania się o nie, lecz kieruje do regulacji zamieszczonych poza Kodeksem postępowania cywilnego, przede wszystkim do przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Istotą art. 1129 KPC jest przesądzenie, że sam status podmiotu zagranicznego nie zamyka drogi do uzyskania zwolnienia od kosztów. Innymi słowy, przepis potwierdza dostępność tej instytucji dla osób i podmiotów spoza polskiego porządku prawnego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy stroną lub uczestnikiem postępowania cywilnego przed polskim sądem jest cudzoziemiec, zagraniczna osoba prawna albo zagraniczna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, a podmiot ten nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych lub powołuje się na inną podstawę zwolnienia. Zakres podmiotowy jest szeroki, ponieważ obejmuje zarówno osoby fizyczne, jak i struktury organizacyjne o różnym statusie prawnym w państwie pochodzenia. Zastosowanie art. 1129 KPC nie jest ograniczone do jednego rodzaju spraw, dotyczy postępowania cywilnego w rozumieniu Kodeksu. O tym, czy zwolnienie faktycznie przysługuje i w jakim zakresie, decydują jednak przesłanki z przepisów odrębnych, do których artykuł odsyła. Ocena należy do sądu rozpoznającego sprawę.

Przykład

Obywatel innego państwa mieszkający za granicą zamierza wytoczyć przed polskim sądem powództwo o zapłatę przeciwko kontrahentowi z Polski. Wartość przedmiotu sporu jest znaczna, więc opłata od pozwu przekracza jego bieżące możliwości finansowe. Powołując się na art. 1129 KPC, może on złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wykazując swoją sytuację majątkową zgodnie z wymogami przepisów odrębnych. Sąd bada wniosek na tych samych zasadach, na jakich rozpoznaje wnioski składane przez osoby krajowe, a obywatelstwo lub siedziba za granicą nie stanowią samodzielnej przeszkody.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest odczytywanie art. 1129 KPC jako automatycznego zwolnienia podmiotów zagranicznych od opłat, podczas gdy przepis jedynie otwiera drogę do ubiegania się o nie. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że przesłanki zwolnienia znajdują się w samym Kodeksie postępowania cywilnego, choć artykuł wyraźnie odsyła do przepisów odrębnych. Trzeci błąd polega na myleniu zwolnienia od kosztów sądowych z innymi instytucjami dotyczącymi podmiotów zagranicznych w postępowaniu cywilnym, takimi jak zabezpieczenie kosztów procesu. Warto też pamiętać, że zwolnienie może mieć charakter częściowy i nie zwalnia automatycznie z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.