Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1126 KPC reguluje końcowy etap losów kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, czyli tzw. kaucji aktorycznej złożonej wcześniej przez powoda. Zgodnie z § 1 sąd na wniosek pozwanego zarządza zaspokojenie z tej kaucji kosztów, które zostały pozwanemu przyznane orzeczeniem. Paragraf 2 wprowadza termin miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia na zgłoszenie takiego wniosku, a jeżeli wniosku nie złożono, po upływie tego terminu sąd zarządza wydanie kaucji powodowi - ale dopiero na jego żądanie. Paragraf 3 przewiduje sytuację najprostszą: jeżeli pozwanemu w ogóle nie przyznano kosztów, sąd zarządza wydanie kaucji powodowi natychmiast po uprawomocnieniu się orzeczenia. Przepis porządkuje zatem trzy scenariusze: zaspokojenie kosztów z kaucji, zwrot kaucji po bezskutecznym upływie terminu oraz niezwłoczny zwrot przy braku zasądzonych kosztów.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 1126 KPC znajduje zastosowanie wyłącznie tam, gdzie kaucja aktoryczna została wcześniej faktycznie złożona przez powoda w związku z żądaniem pozwanego zabezpieczenia kosztów procesu. Warunkiem uruchomienia § 1 jest prawomocne rozstrzygnięcie o kosztach na rzecz pozwanego - bez takiego rozstrzygnięcia nie ma czego zaspokajać z kaucji. Kluczowe znaczenie ma moment uprawomocnienia się orzeczenia, ponieważ od tej daty biegnie miesięczny termin z § 2. Przepis działa na wniosek, a nie z urzędu: aktywność procesowa spoczywa najpierw na pozwanym, a następnie - w zakresie zwrotu - na powodzie. Sąd nie bada tu ponownie zasadności samych kosztów, lecz wykonuje rozstrzygnięcie już zapadłe.
Przykład
Powód mający miejsce zamieszkania za granicą wniósł pozew o zapłatę, a na żądanie pozwanego złożył kaucję na zabezpieczenie kosztów procesu. Powództwo zostało oddalone, a sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu; wyrok uprawomocnił się. Pozwany, w ciągu miesiąca od tej daty, składa wniosek o zaspokojenie przyznanych mu kosztów z kaucji, dzięki czemu nie musi wszczynać egzekucji za granicą. Gdyby pozwany terminu nie dochował, powód mógłby po upływie miesiąca zażądać wydania kaucji, a sąd wydałby stosowne zarządzenie.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd sam z siebie rozliczy kaucję - tymczasem art. 1126 KPC wymaga wniosku pozwanego, a przy zwrocie także żądania powoda. Drugim nieporozumieniem jest liczenie miesięcznego terminu od ogłoszenia orzeczenia, a nie od jego uprawomocnienia się. Trzecim - założenie, że upływ miesiąca pozbawia pozwanego zasądzonych kosztów; traci on jedynie uproszczoną drogę zaspokojenia z kaucji, a samo roszczenie o koszty pozostaje. Warto też pamiętać, że w sytuacji z § 3 zwrot następuje niezwłocznie, ponieważ kaucja przestaje pełnić jakąkolwiek funkcję zabezpieczającą.
W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy sporze o wysokość kosztów lub datę uprawomocnienia, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
