Art. 1125.

Co stanowi przepis

Art. 1125 KPC reguluje sytuację, w której odpada podstawa nałożonego wcześniej na powoda obowiązku zabezpieczenia kosztów procesu. Przepis stanowi, że jeżeli w toku postępowania ustanie przyczyna zabezpieczenia, sąd zwolni powoda od tego obowiązku i zarządzi zwrot złożonej kaucji. Rozstrzygnięcie takie nie zapada z urzędu - konieczny jest wniosek powoda, a więc inicjatywa należy do strony, która wcześniej kaucję złożyła lub została do jej złożenia zobowiązana. Przed wydaniem rozstrzygnięcia sąd ma obowiązek wysłuchać pozwanego, co oznacza, że druga strona musi mieć możliwość wypowiedzenia się co do twierdzeń powoda. Przepis łączy zatem dwa skutki: uchylenie samego obowiązku na przyszłość oraz zwrot środków już wpłaconych tytułem kaucji.

Kiedy ma zastosowanie

Art. 1125 KPC znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy w sprawie doszło wcześniej do nałożenia obowiązku zabezpieczenia kosztów procesu, przewidzianego w przepisach o postępowaniu z udziałem elementu zagranicznego. Warunkiem zwolnienia jest ustanie przyczyny zabezpieczenia, a więc odpadnięcie okoliczności, które uzasadniały żądanie kaucji. Ocena, czy przyczyna rzeczywiście ustała, należy do sądu i dokonywana jest na podstawie stanu istniejącego w chwili orzekania, a nie w chwili nałożenia obowiązku. Przepis działa wyłącznie w toku postępowania, a więc dopóki sprawa jest zawisła przed sądem. Ciężar wykazania, że przyczyna ustała, spoczywa w praktyce na powodzie, ponieważ to on formułuje wniosek i powinien go uzasadnić.

Przykład

Powód mieszkający i mający majątek wyłącznie poza granicami kraju został zobowiązany do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu i wpłacił wskazaną kwotę. W trakcie postępowania powód nabywa w Polsce nieruchomość o wartości wielokrotnie przewyższającej możliwe koszty procesu i przenosi tu miejsce zamieszkania. Składa wniosek oparty na art. 1125 KPC, załączając dokumenty potwierdzające zmianę okoliczności. Sąd wysłuchuje pozwanego, a następnie - uznając, że przyczyna zabezpieczenia ustała - zwalnia powoda z obowiązku zabezpieczenia i zarządza zwrot wpłaconej kaucji.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że sąd sam z siebie skontroluje aktualność obowiązku i zwróci kaucję - tymczasem przepis wymaga wyraźnego wniosku powoda. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie zwolnienia z kaucji z rozstrzygnięciem o kosztach procesu; art. 1125 KPC dotyczy wyłącznie zabezpieczenia, a nie tego, kto ostatecznie poniesie koszty sprawy. Bywa też mylnie przyjmowane, że samo złożenie wniosku automatycznie odblokowuje wpłacone środki, choć zwrot następuje dopiero na podstawie zarządzenia sądu. Nie należy wreszcie pomijać wymogu wysłuchania pozwanego - jego stanowisko może wpłynąć na ocenę, czy przyczyna zabezpieczenia rzeczywiście odpadła.

W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie, czy przyczyna zabezpieczenia ustała, warto skonsultować się z prawnikiem.