Art. 1124.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1124 KPC porządkuje przebieg postępowania po tym, jak pozwany zgłosi wniosek o zabezpieczenie kosztów procesu (tzw. kaucję aktoryczną). Paragraf 1 zwalnia pozwanego z obowiązku składania wyjaśnień co do istoty sprawy, dopóki sąd nie rozstrzygnie tego wniosku - warunkiem jest jednak zgłoszenie wniosku w przepisanym czasie. Paragraf 2 nakłada na sąd obowiązek wyznaczenia powodowi terminu do złożenia kaucji, jeżeli sąd uwzględni żądanie zabezpieczenia. Paragraf 3 określa sankcję: po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu sąd odrzuca pozew albo środek odwoławczy, a o kosztach orzeka tak, jak w przypadku cofnięcia pozwu. Przepis łączy zatem trzy elementy: ochronę procesową pozwanego, obowiązek sądu co do wyznaczenia terminu oraz konsekwencje bezczynności powoda.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w sprawach, w których pozwany skutecznie domaga się zabezpieczenia przyszłych kosztów procesu, jakie miałby ponieść w razie wygranej. Kluczowe jest zachowanie przez pozwanego przepisanego czasu na zgłoszenie wniosku - dopiero wtedy działa zwolnienie z obowiązku wypowiadania się co do istoty sprawy. Art. 1124 KPC dotyczy zarówno etapu postępowania przed sądem pierwszej instancji (odrzucenie pozwu), jak i etapu zaskarżenia (odrzucenie środka odwoławczego). Sankcja z § 3 uruchamia się wyłącznie po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego przez sąd, a nie automatycznie po samym złożeniu wniosku przez pozwanego. Rozstrzygnięcie o kosztach następuje według reguł właściwych dla cofnięcia pozwu, co zwykle oznacza obciążenie strony inicjującej postępowanie.

Przykład

Przedsiębiorca mieszkający poza granicami kraju pozywa polską spółkę o zapłatę wynagrodzenia z umowy. Spółka na początku procesu składa wniosek o zabezpieczenie kosztów procesu i jednocześnie nie odnosi się merytorycznie do twierdzeń pozwu, powołując się na art. 1124 § 1 KPC. Sąd uwzględnia wniosek i wyznacza powodowi termin na wpłacenie oznaczonej kwoty kaucji. Jeżeli powód w tym terminie kaucji nie złoży, sąd odrzuci pozew i rozstrzygnie o kosztach tak, jakby powód pozew cofnął, co w praktyce oznacza obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez spółkę.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że samo zgłoszenie wniosku o kaucję wstrzymuje całe postępowanie - w rzeczywistości art. 1124 § 1 KPC zwalnia pozwanego jedynie z wypowiadania się co do istoty sprawy do czasu rozstrzygnięcia wniosku. Drugim jest założenie, że powód może uzupełnić kaucję w dowolnym momencie; przepis wiąże skutek z upływem terminu wyznaczonego przez sąd. Trzecim nieporozumieniem jest mylenie odrzucenia pozwu z jego oddaleniem - odrzucenie ma charakter formalny i nie przesądza o zasadności roszczenia. Wreszcie strony bywają zaskoczone rozliczeniem kosztów według modelu właściwego dla cofnięcia pozwu, mimo że powód formalnie pozwu nie cofnął. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy ocenie terminów i wysokości kaucji, warto skonsultować się z prawnikiem.