Art. 1123.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1123 KPC reguluje trzy praktyczne kwestie dotyczące kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, nazywanej w praktyce kaucją aktoryczną. Paragraf 1 nakazuje sądowi oznaczyć wysokość kaucji z uwzględnieniem prawdopodobnej sumy kosztów, które poniesie pozwany w danej sprawie. Jednocześnie przepis wyraźnie wyłącza z tej kalkulacji koszty powództwa wzajemnego, a więc kaucja nie obejmuje wydatków związanych z tym, że sam pozwany wystąpił z własnym żądaniem przeciwko powodowi. Paragraf 2 przewiduje mechanizm korygujący: jeżeli w toku sprawy okaże się, że złożona kaucja nie wystarcza, pozwany może żądać dodatkowego zabezpieczenia. Paragraf 3 wskazuje natomiast sposób złożenia kaucji - co do zasady na rachunek depozytowy Ministra Finansów, chyba że sąd określi inny sposób jej złożenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 1123 KPC nie rozstrzyga samodzielnie o tym, czy kaucja w ogóle jest należna - to wynika z innych przepisów o zabezpieczeniu kosztów procesu. Omawiany artykuł wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy sąd uzna żądanie zabezpieczenia za uzasadnione i musi ustalić jego wymiar oraz techniczny sposób wykonania. Kwota nie jest dowolna: sąd dokonuje prognozy kosztów, jakie realnie może ponieść pozwany, biorąc pod uwagę między innymi wartość przedmiotu sporu, przewidywany nakład pracy pełnomocnika i spodziewane wydatki procesowe. Przepis znajduje też zastosowanie w dalszym toku postępowania, gdy sprawa okazuje się bardziej złożona i pierwotnie oznaczona kwota przestaje odpowiadać przewidywanym kosztom.

Przykład zastosowania

Przedsiębiorca pozywa polską spółkę o zapłatę należności z umowy handlowej, a sąd na wniosek pozwanego zobowiązuje powoda do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów. Sąd szacuje przewidywane koszty obrony pozwanego, uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika i możliwe wydatki, i oznacza kaucję w konkretnej kwocie, którą powód wpłaca na rachunek depozytowy Ministra Finansów. W trakcie procesu okazuje się, że konieczne będzie przeprowadzenie kosztownej opinii biegłego oraz przesłuchanie świadków spoza kraju, przez co realne koszty znacznie wzrosną. W takiej sytuacji pozwany, powołując się na art. 1123 § 2 KPC, może domagać się dodatkowego zabezpieczenia w kwocie odpowiadającej zaktualizowanej prognozie kosztów.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie kaucji jak zaliczki na poczet zasądzonych kosztów lub jak opłaty sądowej - kaucja pełni funkcję zabezpieczającą i pozostaje w depozycie do czasu rozstrzygnięcia o kosztach. Drugim jest przekonanie, że wysokość kaucji odpowiada wartości przedmiotu sporu; przepis odnosi się do prawdopodobnych kosztów pozwanego, a nie do dochodzonej kwoty. Trzecim nieporozumieniem jest doliczanie do kaucji kosztów powództwa wzajemnego, co art. 1123 § 1 KPC wprost wyklucza. Wreszcie strony bywają przekonane, że raz oznaczona kaucja jest niezmienna, podczas gdy paragraf 2 wprost dopuszcza żądanie dodatkowego zabezpieczenia. Warto też pamiętać, że wpłata na rachunek depozytowy Ministra Finansów jest zasadą, od której sąd może odstąpić, wskazując inny sposób złożenia kaucji. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena wysokości i zasadności kaucji zależy od okoliczności konkretnego postępowania.