Art. 1122.

Co stanowi przepis

Art. 1122 KPC zawiera negatywną przesłankę żądania kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, nazywanej w praktyce kaucją aktoryczną. Zgodnie z jego treścią pozwany nie ma prawa domagać się złożenia kaucji, jeżeli uznana przez niego część roszczenia powoda wystarcza na zabezpieczenie kosztów. Innymi słowy, jeżeli pozwany sam przyznaje, że pewna część dochodzonego świadczenia powodowi się należy, to właśnie ta uznana część pełni funkcję zabezpieczenia. Ustawodawca wychodzi z założenia, że skoro pozwany będzie musiał tę kwotę zapłacić, to ewentualne przyszłe koszty procesu zasądzone na jego rzecz mogą zostać z niej pokryte lub potrącone. Żądanie dodatkowej kaucji byłoby w takiej sytuacji zbędnym obciążeniem powoda i nadmiernym utrudnieniem dostępu do sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w sprawach z tak zwanym elementem zagranicznym, w których instytucja kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu w ogóle wchodzi w grę. Konieczne jest, aby pozwany w toku postępowania wyraźnie uznał część roszczenia powoda - samo milczenie, brak zaprzeczenia czy ogólnikowe stwierdzenia nie wystarczą. Drugą przesłanką jest relacja wartości: uznana część musi wystarczać na zabezpieczenie przewidywanych kosztów procesu, które pozwany mógłby uzyskać w razie wygranej. Ocena tej wystarczalności należy do sądu i opiera się na porównaniu kwoty uznanej z prawdopodobną wysokością kosztów. Jeżeli uznana część jest wyraźnie zbyt niska, art. 1122 KPC nie zamyka drogi do żądania kaucji, choć jej wysokość powinna uwzględniać to, co pozwany już uznał.

Przykład

Zagraniczny przedsiębiorca pozywa polską spółkę o zapłatę 200 000 zł za dostarczony towar. Spółka w odpowiedzi na pozew oświadcza, że uznaje roszczenie do kwoty 60 000 zł, ponieważ część dostawy rzeczywiście została odebrana, a kwestionuje jedynie pozostałe 140 000 zł. Jednocześnie spółka wnosi o zobowiązanie powoda do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu. Sąd, stosując art. 1122 KPC, może oddalić ten wniosek, jeżeli uzna, że kwota 60 000 zł, którą pozwana spółka i tak będzie musiała zapłacić, z nawiązką pokrywa przewidywane koszty procesu, w tym opłaty i wynagrodzenie pełnomocnika.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że przepis dotyczy każdego procesu cywilnego - w rzeczywistości odnosi się do instytucji kaucji aktorycznej, a nie do zabezpieczenia roszczenia głównego. Drugim jest utożsamianie uznania części roszczenia z przegraniem całej sprawy; uznanie części nie przesądza o losie pozostałej, spornej kwoty. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że wystarczy jakiekolwiek uznanie - kluczowa jest jego wysokość w porównaniu z kosztami. Czwartym błędem bywa przyjmowanie, że sąd bada tę przesłankę z urzędu w oderwaniu od twierdzeń stron, podczas gdy to pozwany inicjuje kwestię kaucji swoim wnioskiem. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza z elementem zagranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.