Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1121 KPC wyznacza moment, w którym pozwany może skutecznie zgłosić żądanie zabezpieczenia kosztów procesu, czyli tzw. kaucji aktorycznej. Zgodnie z § 1 zasadą jest, że żądanie to należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, a więc zanim pozwany zajmie merytoryczne stanowisko wobec roszczenia powoda. Paragraf 2 przewiduje dwa wyjątki, w których dopuszczalne jest zgłoszenie żądania później, już w toku postępowania. Pierwszy dotyczy sytuacji, w której pozwany dopiero w trakcie sprawy dowiedział się, że powód nie ma miejsca zamieszkania, zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej ani w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Drugi wyjątek obejmuje przypadek, w którym w toku sprawy ustała podstawa prawna zwalniająca powoda z obowiązku złożenia kaucji. Przepis ma zatem charakter porządkujący i chroni tok procesu przed spóźnionymi, taktycznymi wnioskami.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 1121 KPC znajduje zastosowanie w sprawach cywilnych z elementem zagranicznym, w których w ogóle wchodzi w grę instytucja zabezpieczenia kosztów procesu na rzecz pozwanego. Przepis nie decyduje o tym, czy kaucja się należy - reguluje wyłącznie czas, w jakim żądanie może zostać zgłoszone. Kluczowe jest pojęcie wdania się w spór co do istoty sprawy: chodzi o pierwszą merytoryczną czynność obronną pozwanego, a nie o samo stawiennictwo czy podniesienie kwestii formalnych. Po tym momencie żądanie jest co do zasady spóźnione, chyba że pozwany wykaże jedną z dwóch okoliczności z § 2. Ciężar wykazania, że dana okoliczność ujawniła się dopiero w toku sprawy, spoczywa na pozwanym.
Przykład
Przedsiębiorca z Polski został pozwany o zapłatę przez spółkę, która w pozwie wskazała adres w jednym z państw Unii Europejskiej. Pozwany złożył odpowiedź na pozew, w której zakwestionował zasadność roszczenia, a więc wdał się w spór co do istoty sprawy. Kilka miesięcy później, z dokumentów przedłożonych w postępowaniu, okazało się, że rzeczywista siedziba powoda znajduje się poza Unią Europejską. W takiej sytuacji pozwany może powołać się na art. 1121 § 2 pkt 1 KPC i zgłosić żądanie zabezpieczenia kosztów mimo upływu podstawowego terminu, wykazując, że o tej okoliczności dowiedział się dopiero w toku sprawy.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że żądanie kaucji można zgłosić w dowolnym momencie procesu, aż do zamknięcia rozprawy. Inna pomyłka polega na utożsamianiu wdania się w spór z samym doręczeniem pozwu lub z wniesieniem pisma zawierającego wyłącznie zarzuty formalne. Zdarza się też, że pozwani powołują się na § 2 bez wykazania, że wiedzę o miejscu zamieszkania czy siedzibie powoda uzyskali dopiero w toku sprawy, co czyni wniosek nieskutecznym. Warto również pamiętać, że art. 1121 KPC sam w sobie nie przesądza o wysokości ani o zasadności kaucji.
W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
