Co stanowi przepis
Art. 1119 KPC wprowadza tak zwaną kaucję aktoryczną, czyli zabezpieczenie przyszłych kosztów procesu, które może być nałożone na powoda pochodzącego spoza określonego kręgu państw. Zgodnie z jego treścią powód, który nie ma miejsca zamieszkania, zwykłego pobytu ani siedziby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jest obowiązany złożyć kaucję na zabezpieczenie kosztów procesu. Obowiązek ten nie powstaje jednak automatycznie z chwilą wniesienia pozwu - aktualizuje się dopiero na żądanie pozwanego. Przepis chroni interes strony pozwanej, która w razie wygranej mogłaby mieć poważne trudności z wyegzekwowaniem zasądzonych na jej rzecz kosztów od podmiotu mającego majątek i miejsce pobytu poza obszarem objętym uproszczonymi mechanizmami współpracy.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przesłanki są dwie i muszą wystąpić łącznie. Po pierwsze, powód nie może mieć w Polsce ani w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej miejsca zamieszkania, zwykłego pobytu (w przypadku osób fizycznych) albo siedziby (w przypadku osób prawnych i innych jednostek). Po drugie, pozwany musi zgłosić żądanie złożenia kaucji - sąd nie bada tej kwestii z urzędu, jeżeli pozwany pozostaje bierny. Kryterium jest zatem terytorialne, a nie obywatelstwo: obywatel polski mieszkający na stałe poza Unią Europejską może zostać objęty obowiązkiem z art. 1119 KPC, natomiast cudzoziemiec zamieszkały w państwie unijnym - nie.
Przykład
Spółka z siedzibą w państwie spoza Unii Europejskiej pozywa polskiego przedsiębiorcę o zapłatę wynagrodzenia z umowy o współpracy. Polski przedsiębiorca uważa roszczenie za bezzasadne i obawia się, że po wygranej sprawie nie odzyska poniesionych wydatków na opłaty i wynagrodzenie pełnomocnika, bo majątek powoda znajduje się poza Europą. W odpowiedzi na pozew zgłasza żądanie złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, powołując się na art. 1119 KPC. Jeżeli przesłanki są spełnione, sąd rozstrzyga o obowiązku złożenia kaucji, a jej nieuiszczenie w wyznaczonym terminie rodzi konsekwencje procesowe dla powoda.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że kaucja należy się pozwanemu zawsze, gdy przeciwnik jest cudzoziemcem. Decyduje jednak miejsce zamieszkania, pobytu lub siedziby, a nie narodowość. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że sąd sam zażąda kaucji - inicjatywa należy do pozwanego i powinna zostać zgłoszona odpowiednio wcześnie. Warto też pamiętać, że art. 1119 KPC nie funkcjonuje w oderwaniu od dalszych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, które przewidują wyłączenia obowiązku kaucji oraz określają zasady jej ustalania i skutki niezłożenia. Kaucja nie jest również karą ani zaliczką na poczet roszczenia - służy wyłącznie zabezpieczeniu kosztów procesu.
W sprawie indywidualnej, zwłaszcza z elementem zagranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
