Art. 1117.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1117 KPC rozstrzyga, według jakiego prawa ocenia się dwie podstawowe cechy uczestnika postępowania cywilnego: zdolność sądową oraz zdolność procesową, gdy stroną jest podmiot zagraniczny. Zgodnie z § 1 zdolność sądową cudzoziemców, zagranicznych osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi określa się według prawa właściwego dla ich zdolności prawnej. Paragraf 2 stanowi analogicznie, że zdolność procesową tych podmiotów ocenia się według prawa właściwego dla ich zdolności do czynności prawnych. Przepis nie wskazuje więc wprost konkretnego państwa, lecz odsyła do prawa właściwego, ustalanego na podstawie norm kolizyjnych i wiążących Polskę umów międzynarodowych. Paragraf 3 wprowadza natomiast wyjątek na korzyść cudzoziemca: nawet jeżeli według prawa wskazanego w § 2 nie miałby on zdolności procesowej, może dokonywać czynności procesowych przed sądem polskim, o ile zdolność taką miałby według prawa polskiego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 1117 KPC stosuje się w postępowaniach cywilnych toczących się przed sądami polskimi, w których występuje element zagraniczny po stronie podmiotu postępowania. Chodzi zarówno o osoby fizyczne będące cudzoziemcami, jak i o spółki, fundacje czy inne struktury utworzone za granicą, w tym takie, które nie mają osobowości prawnej. Zdolność sądowa oznacza możliwość bycia stroną postępowania, a zdolność procesowa - możliwość samodzielnego dokonywania czynności procesowych albo działania przez pełnomocnika. Sąd bada te kwestie z urzędu, ponieważ są to przesłanki prawidłowego prowadzenia postępowania. Reguła z § 3 działa jednokierunkowo: pozwala poszerzyć możliwość działania cudzoziemca, a nie ją ograniczyć.

Przykład

Przed sądem polskim toczy się sprawa o zapłatę przeciwko obywatelowi innego państwa, który zawarł umowę z polskim przedsiębiorcą. Sąd ustala, że według prawa ojczystego tej osoby pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się dopiero w wieku dwudziestu jeden lat, a pozwany ma lat dwadzieścia. W takiej sytuacji, gdyby stosować wyłącznie prawo wskazane w § 2, pozwany nie mógłby samodzielnie działać w procesie. Na podstawie art. 1117 § 3 KPC sąd przyjmie jednak, że skoro według prawa polskiego osoba pełnoletnia ma pełną zdolność procesową, cudzoziemiec może samodzielnie składać pisma, zeznawać i ustanowić pełnomocnika.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie zdolności sądowej ze zdolnością procesową - to dwie odrębne kategorie, ocenianie według różnych wzorców wskazanych w § 1 i § 2. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że art. 1117 KPC przesądza o jurysdykcji sądu polskiego; przepis dotyczy wyłącznie właściwości prawa dla oceny zdolności podmiotu, a nie tego, czy sprawa w ogóle należy do sądów polskich. Trzeci błąd to rozciąganie reguły z § 3 na zdolność sądową - przepis mówi wyraźnie tylko o zdolności procesowej. Warto też pamiętać, że złagodzenie z § 3 dotyczy z nazwy cudzoziemca, a jego zastosowanie do podmiotów zbiorowych bywa przedmiotem sporu w praktyce. W konkretnej, indywidualnej sprawie z elementem zagranicznym warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ustalenie prawa właściwego wymaga analizy norm kolizyjnych i umów międzynarodowych.