Art. 1114.

Co stanowi przepis

Art. 1114 KPC wskazuje wyjątki od immunitetu sądowego przysługującego osobom wymienionym w art. 1111 § 1 i art. 1112 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli przede wszystkim przedstawicielom dyplomatycznym, urzędnikom konsularnym i innym osobom zrównanym z nimi na podstawie przepisów lub zwyczajów międzynarodowych. Zgodnie z § 1 wyłączenie spod jurysdykcji sądów polskich nie działa wtedy, gdy państwo wysyłające w sposób wyraźny zrzeknie się immunitetu w stosunku do konkretnej osoby. Ustawodawca kładzie nacisk na wyraźny charakter takiego oświadczenia, co oznacza, że nie wystarczy domniemanie czy milczące zachowanie. Paragraf 2 przenosi tę zasadę na urzędników międzynarodowych: skoro ich immunitet wynika z członkostwa w organizacji międzynarodowej, to tylko ta organizacja może się go skutecznie zrzec. Paragraf 3 wprowadza natomiast wyłączenia działające niezależnie od woli państwa lub organizacji - immunitet nie przysługuje w sprawach wszczętych przez samą osobę chronioną, w sprawach z powództw wzajemnych przeciwko niej oraz w sprawach z powództw przeciwegzekucyjnych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy sąd polski bada, czy w danej sprawie cywilnej może w ogóle prowadzić postępowanie wobec osoby objętej immunitetem. Pierwszą przesłanką jest ustalenie, czy dana osoba mieści się w kręgu wskazanym w art. 1111 § 1 lub art. 1112 § 1 KPC. Następnie sąd sprawdza, czy nie doszło do wyraźnego zrzeczenia się immunitetu przez uprawniony podmiot albo czy nie zachodzi jedna z sytuacji z § 3. Szczególne znaczenie ma zasada, że osoba, która sama korzysta z ochrony sądowej w Polsce, nie może jednocześnie zasłaniać się immunitetem wobec roszczeń związanych z tym samym postępowaniem.

Przykład

Urzędnik konsularny państwa obcego wytacza przed polskim sądem powództwo o zapłatę przeciwko przedsiębiorcy, który wykonywał remont wynajmowanego przez niego lokalu. Pozwany przedsiębiorca składa powództwo wzajemne, domagając się zapłaty za dodatkowe prace. W takiej sytuacji, na podstawie art. 1114 § 3 pkt 1 i 2 KPC, urzędnik nie może powołać się na immunitet sądowy, ponieważ sam zainicjował postępowanie, a powództwo wzajemne jest wprost objęte wyłączeniem. Sąd rozpozna więc obie sprawy, nie odrzucając pozwu wzajemnego z powodu braku jurysdykcji.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest zakładanie, że immunitetu może zrzec się sama osoba nim objęta - w istocie uprawnienie to należy do państwa wysyłającego, a wobec urzędników międzynarodowych do właściwej organizacji. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie udziału w postępowaniu jako dorozumianego zrzeczenia się, podczas gdy przepis wymaga oświadczenia wyraźnego. Bywa też mylone zrzeczenie się immunitetu sądowego ze zrzeczeniem się immunitetu egzekucyjnego, które stanowi odrębną kwestię. Wreszcie nie każde powództwo przeciwko osobie chronionej mieści się w wyjątkach z § 3 - katalog ten jest zamknięty i nie podlega rozszerzającej wykładni. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena zakresu immunitetu wymaga analizy także umów i zwyczajów międzynarodowych.