Art. 1113¹.

Co stanowi przepis

Art. 1113(1) KPC reguluje zwolnienie określonych kategorii osób z obowiązków dowodowych w postępowaniu cywilnym przed polskim sądem. Zgodnie z § 1 osoby wymienione w art. 1111 § 1 (krąg objęty immunitetem dyplomatycznym) oraz osoby wymienione w art. 1112 § 1 pkt 2, z wyłączeniem pracowników administracyjnych i technicznych obcych urzędów konsularnych w Rzeczypospolitej Polskiej, nie mają obowiązku składania zeznań w charakterze świadków, występowania jako biegły lub tłumacz, ani przedstawiania dokumentu bądź przedmiotu oględzin. Paragraf 2 wprowadza węższe zwolnienie dla urzędników pełniących funkcje konsularne, pracowników administracyjnych i technicznych obcych urzędów konsularnych oraz członków personelu służby tych urzędów będących cudzoziemcami: dotyczy ono wyłącznie faktów związanych z wykonywaniem ich funkcji, a w zakresie opinii - treści prawa państwa wysyłającego. W obu przypadkach zwolnienie odpada, jeżeli osoba do tego uprawniona wyrazi zgodę. Paragraf 3 dodaje istotne zastrzeżenie: nawet po wyrażeniu zgody nie wolno stosować środków przymusu ani grozić ich zastosowaniem.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis wchodzi w grę wtedy, gdy sąd cywilny zamierza pozyskać dowód od osoby korzystającej z immunitetu dyplomatycznego albo konsularnego. Kluczowe jest ustalenie, do której grupy dana osoba należy, ponieważ zakres zwolnienia jest różny. Osoby z § 1 są zwolnione w sposób pełny, niezależnie od tego, czy fakty wiążą się z pełnioną funkcją, czy dotyczą sfery prywatnej. Osoby z § 2 mogą odmówić tylko co do faktów związanych z wykonywaniem funkcji urzędowych, a w pozostałym zakresie podlegają ogólnym regułom postępowania dowodowego. Zwolnienie ma charakter przywileju, z którego można zrezygnować, ale rezygnacja musi pochodzić od osoby uprawnionej do jej wyrażenia.

Przykład

W sprawie o odszkodowanie z kolizji drogowej strona wnosi o przesłuchanie w charakterze świadka pracownika administracyjnego obcego urzędu konsularnego, który miał widzieć zdarzenie. Ponieważ osoba ta jest wyłączona spod pełnego zwolnienia z § 1, ocenia się jej sytuację na tle § 2: wypadek uliczny obserwowany przypadkowo nie jest faktem związanym z wykonywaniem funkcji urzędowych. Gdyby jednak wniosek dowodowy dotyczył okoliczności wydania dokumentu przez konsulat, świadek mógłby odmówić zeznań, chyba że uprawniona osoba wyrazi zgodę. Nawet po takiej zgodzie sąd nie może zagrozić grzywną za niestawiennictwo ani nakazać przymusowego doprowadzenia.

Częste nieporozumienia

Pierwszy błąd to traktowanie art. 1113(1) KPC jako zakazu dowodowego - przepis nie zakazuje przeprowadzenia dowodu, lecz znosi obowiązek jego dostarczenia. Drugi to założenie, że zwolnienie z § 2 obejmuje całe życie zawodowe i prywatne danej osoby, podczas gdy dotyczy ono jedynie faktów funkcyjnych. Trzeci to przekonanie, że zgoda przywraca pełny reżim procesowy, tymczasem § 3 nadal wyklucza przymus i groźbę jego użycia. Mylone bywa również zwolnienie z immunitetem jurysdykcyjnym, który dotyczy podlegania sądowi, a nie obowiązków dowodowych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.