Art. 1113.

Co stanowi przepis

Art. 1113 KPC porządkuje procesowe następstwa istnienia immunitetu sądowego, czyli wyłączenia określonych osób spod jurysdykcji krajowej sądów polskich. Przepis wskazuje po pierwsze, że sąd bierze immunitet pod rozwagę z urzędu, a więc bez wniosku którejkolwiek ze stron, i to w każdym stanie sprawy - zarówno na samym początku, jak i na etapie postępowania odwoławczego. Po drugie, stwierdzenie istnienia immunitetu prowadzi do odrzucenia pozwu albo wniosku, a zatem do zakończenia sprawy bez merytorycznego rozstrzygnięcia. Po trzecie, rozpoznanie sprawy z naruszeniem immunitetu sądowego powoduje nieważność postępowania, czyli jedną z najpoważniejszych wad procesowych. Po czwarte, jeżeli osoba, przeciwko której albo z udziałem której wszczęto sprawę, uzyska immunitet dopiero w toku postępowania, sąd nie odrzuca pozwu, lecz umarza postępowanie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 1113 KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy w sprawie cywilnej występuje osoba objęta immunitetem sądowym wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, umów międzynarodowych lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych. Przepis dotyczy zarówno postępowania procesowego, jak i nieprocesowego, o czym świadczy odwołanie się nie tylko do pozwu, lecz także do wniosku. Obowiązek badania immunitetu ma charakter stały: sąd powinien wracać do tej kwestii, ilekroć pojawią się okoliczności wskazujące na objęcie danej osoby wyłączeniem spod jurysdykcji. Moment uzyskania immunitetu ma znaczenie dla sposobu zakończenia sprawy - immunitet istniejący w chwili wniesienia pisma prowadzi do odrzucenia, a nabyty później do umorzenia.

Przykład

Przedsiębiorca wnosi pozew o zapłatę przeciwko osobie, która w chwili wytoczenia powództwa pełni funkcję dyplomatyczną i korzysta z immunitetu sądowego. Sąd, nawet jeżeli pozwany w ogóle nie zgłosi takiego zarzutu, powinien z urzędu ustalić tę okoliczność i odrzucić pozew na podstawie art. 1113 KPC. Gdyby jednak funkcję dyplomatyczną pozwany objął dopiero po doręczeniu odpisu pozwu i w trakcie wymiany pism procesowych, sąd nie odrzuca pozwu, lecz umarza postępowanie. Jeżeli natomiast sąd przeoczyłby immunitet i wydał wyrok, całe postępowanie dotknięte byłoby nieważnością.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że immunitet trzeba zgłosić jako zarzut - przepis wyraźnie nakazuje badanie tej kwestii z urzędu. Drugim jest utożsamianie odrzucenia pozwu z jego oddaleniem; odrzucenie nie oznacza oceny zasadności roszczenia, lecz brak dopuszczalności rozpoznania sprawy przez sąd polski. Trzecim nieporozumieniem bywa założenie, że wyrok wydany mimo immunitetu jest ważny, dopóki nikt go nie zaskarży - art. 1113 KPC jednoznacznie łączy takie uchybienie z nieważnością postępowania. Czwartym jest mylenie immunitetu sądowego z immunitetem egzekucyjnym, który dotyczy odrębnego etapu i podlega własnym regułom. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza z elementem międzynarodowym, warto skonsultować się z prawnikiem.