Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1110 KPC pełni rolę przepisu uzupełniającego w systemie jurysdykcji krajowej w postępowaniu nieprocesowym. Wskazuje, że do jurysdykcji sądów polskich należą również te sprawy nieprocesowe, które nie zostały wymienione w art. 1106-1109(1) KPC, o ile spełniona jest jedna z wymienionych w nim przesłanek. Przepis wylicza cztery kategorie powiązań: sprawa dotyczy osoby będącej obywatelem polskim, cudzoziemca mającego miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, mającej siedzibę w Polsce, albo też sprawa z innych względów wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym. Ta ostatnia przesłanka ma charakter otwarty i pozwala objąć jurysdykcją krajową sytuacje, których ustawodawca nie przewidział w sposób szczegółowy. Wystarczy spełnienie jednej z przesłanek, nie muszą one występować łącznie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się dopiero wtedy, gdy dana kategoria spraw nieprocesowych nie została uregulowana w przepisach szczególnych o jurysdykcji krajowej, czyli w art. 1106-1109(1) KPC. Sąd bada jurysdykcję krajową z urzędu, na każdym etapie postępowania, więc art. 1110 KPC może stać się podstawą przyjęcia sprawy do rozpoznania także wtedy, gdy uczestnicy w ogóle tej kwestii nie podnoszą. Trzeba jednak pamiętać, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o jurysdykcji ustępują pierwszeństwa prawu Unii Europejskiej oraz umowom międzynarodowym wiążącym Polskę. Jeżeli więc daną sprawę reguluje rozporządzenie unijne lub konwencja, jurysdykcję ocenia się według tych aktów, a art. 1110 KPC pozostaje bez zastosowania. Ocena "wystarczającego związku z polskim porządkiem prawnym" należy do sądu i wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności sprawy.
Przykład
Do sądu polskiego wpływa wniosek dotyczący sprawy nieprocesowej odnoszącej się do obywatela polskiego, który od kilku lat przebywa za granicą i nie ma w Polsce miejsca zamieszkania. Żaden z przepisów art. 1106-1109(1) KPC nie obejmuje wprost tego rodzaju sprawy. Sąd może wówczas oprzeć swoją jurysdykcję na art. 1110 KPC, ponieważ sprawa dotyczy osoby będącej obywatelem polskim, a to samodzielnie wystarcza do przyjęcia jurysdykcji krajowej. Gdyby uczestnik nie był obywatelem polskim, sąd badałby, czy ma on miejsce zwykłego pobytu w Polsce albo czy sprawa z innych względów wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest traktowanie art. 1110 KPC jako podstawy jurysdykcji w sprawach procesowych - przepis dotyczy wyłącznie postępowania nieprocesowego. Drugim jest mylenie jurysdykcji krajowej z właściwością miejscową konkretnego sądu; art. 1110 KPC rozstrzyga jedynie, czy sprawę mogą rozpoznawać sądy polskie w ogóle, a nie który z nich. Trzecim nieporozumieniem jest zakładanie, że samo obywatelstwo polskie jednej ze stron zawsze przesądza sprawę, mimo że pierwszeństwo mogą mieć przepisy unijne lub umowy międzynarodowe. Wreszcie klauzula "wystarczającego związku" nie oznacza dowolności - musi istnieć realne powiązanie sprawy z Polską, a nie związek czysto formalny czy przypadkowy. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza z elementem zagranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
