Art. 1109¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1109(1) KPC wyznacza granice jurysdykcji krajowej, czyli kompetencji polskich sądów, w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu rejestrowym. Paragraf 1 przesądza, że sprawy z zakresu postępowania rejestrowego dotyczące rejestru prowadzonego w Rzeczypospolitej Polskiej należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej. Oznacza to, że w takich sprawach orzekać może wyłącznie sąd polski, a rozstrzygnięcie sądu obcego nie mogłoby zastąpić wpisu dokonanego przez sąd rejestrowy w Polsce. Paragraf 2 rozciąga wyłączną jurysdykcję na rozpoznawane przez sąd rejestrowy sprawy o rozwiązanie osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, o ile podmiot ten ma siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej. Paragraf 3 dodaje regułę uzupełniającą: pozostałe sprawy rozpoznawane przez sąd rejestrowy należą do jurysdykcji krajowej wtedy, gdy właściwy miejscowo sąd rejestrowy znajduje się w Polsce, przy czym nie jest to już jurysdykcja wyłączna.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wówczas, gdy w sprawie występuje element zagraniczny, na przykład gdy wspólnicy, członkowie zarządu, fundatorzy lub uczestnicy postępowania mają miejsce zamieszkania albo siedzibę poza Polską. Kluczowe kryterium z § 1 jest przedmiotowe i odnosi się do miejsca prowadzenia rejestru: jeżeli rejestr prowadzony jest w Polsce, sprawa jego dotycząca jest zastrzeżona dla sądów polskich. W § 2 kryterium jest podmiotowe i opiera się na siedzibie podmiotu, którego rozwiązania dotyczy postępowanie prowadzone przed sądem rejestrowym. Paragraf 3 działa posiłkowo i wiąże jurysdykcję z tym, czy zgodnie z przepisami o właściwości miejscowej sprawę rozpoznawałby sąd rejestrowy położony w Polsce. Art. 1109(1) KPC należy przy tym czytać z uwzględnieniem wiążących Polskę umów międzynarodowych i prawa Unii Europejskiej.

Przykład

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego ma siedzibę w Poznaniu, a jej jedynym wspólnikiem jest podmiot zarejestrowany w Niemczech. Wspólnik chce doprowadzić do wykreślenia nieaktualnych danych dotyczących członka zarządu oraz rozważa wystąpienie o rozwiązanie spółki przez sąd rejestrowy. Ponieważ rejestr jest prowadzony w Polsce, a spółka ma tu siedzibę, obie sprawy objęte są wyłączną jurysdykcją sądów polskich na podstawie § 1 i § 2. Zagraniczne postanowienie w tym samym przedmiocie nie wywoła skutku w polskim rejestrze, a wnioski należy złożyć do właściwego sądu rejestrowego w Polsce.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie jurysdykcji z właściwością miejscową - jurysdykcja przesądza, czy sprawę rozpoznaje sąd polski, a dopiero potem ustala się konkretny sąd rejestrowy. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że obce obywatelstwo lub zagraniczna siedziba wspólników wyłącza kompetencję polskiego sądu; dla § 1 znaczenie ma miejsce prowadzenia rejestru. Trzecim jest traktowanie § 3 jako podstawy jurysdykcji wyłącznej, podczas gdy przepis ten mówi jedynie o jurysdykcji krajowej. Zdarza się też mylenie sprawy o rozwiązanie podmiotu, prowadzonej przez sąd rejestrowy, z postępowaniem procesowym o rozwiązanie spółki między wspólnikami. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza z elementem transgranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.