Art. 1107¹.

Co stanowi przepis

Art. 1107¹ KPC wskazuje kategorię spraw, które mogą być rozpoznawane wyłącznie przez sądy polskie. Chodzi o sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości oraz o sprawy o posiadanie nieruchomości, o ile nieruchomość jest położona na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jurysdykcja wyłączna oznacza, że sprawa nie może zostać skutecznie poddana pod rozstrzygnięcie sądu innego państwa w sposób, który polski porządek prawny by respektował. Decydującym łącznikiem jest tu miejsce położenia nieruchomości, a nie obywatelstwo, miejsce zamieszkania czy siedziba stron. Przepis dotyczy zatem samej kompetencji sądów jako całości, a nie tego, który konkretny sąd w Polsce będzie właściwy miejscowo lub rzeczowo - tę kwestię rozstrzygają odrębne przepisy o właściwości.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja z art. 1107¹ KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy w sprawie występuje element zagraniczny, na przykład jedna ze stron mieszka za granicą, jest cudzoziemcem albo zawarto umowę pod prawem obcym. Kluczowe jest ustalenie przedmiotu sprawy: musi ona dotyczyć praw rzeczowych na nieruchomości, a więc między innymi własności, użytkowania wieczystego czy ograniczonych praw rzeczowych, albo posiadania takiej nieruchomości. Drugą przesłanką jest położenie nieruchomości w Polsce - jeżeli nieruchomość znajduje się za granicą, przepis ten nie tworzy jurysdykcji polskiej. Sąd bada istnienie jurysdykcji krajowej z urzędu na każdym etapie postępowania. Należy też pamiętać, że w relacjach z państwami członkowskimi Unii Europejskiej oraz w zakresie objętym umowami międzynarodowymi pierwszeństwo mają przepisy tych aktów.

Przykład

Obywatel innego państwa, mieszkający na stałe poza Polską, jest współwłaścicielem kamienicy położonej w Krakowie. Drugi współwłaściciel, również zamieszkały za granicą, wnosi pozew o ochronę własności i o wydanie części budynku, którą pierwszy z nich samodzielnie zajmuje. Mimo że obie strony mieszkają poza Polską i wcześniej korespondowały w obcym języku, sprawa dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości położonej w Polsce, więc zgodnie z art. 1107¹ KPC należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Powództwo powinno zatem zostać wniesione do sądu polskiego, a ewentualne orzeczenie sądu zagranicznego w tej samej sprawie napotkałoby przeszkody przy jego uznaniu w Polsce.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest mylenie jurysdykcji krajowej z właściwością miejscową konkretnego sądu - art. 1107¹ KPC odpowiada wyłącznie na pytanie, czy sprawę rozpoznają sądy polskie. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że strony mogą umową wybrać sąd zagraniczny w sprawie dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce; charakter jurysdykcji wyłącznej temu przeczy. Kolejny błąd polega na rozciąganiu przepisu na wszystkie sprawy, w których pojawia się nieruchomość, podczas gdy przepis odnosi się do praw rzeczowych i posiadania, a nie do każdego roszczenia obligacyjnego. Wątpliwości budzi też sytuacja, gdy majątek obejmuje nieruchomości w kilku państwach - wówczas ocena wymaga odrębnej analizy dla każdej z nich. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena jurysdykcji zależy od dokładnego przedmiotu żądania i od przepisów międzynarodowych.