Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1107 KPC wyznacza granice jurysdykcji krajowej, czyli wskazuje, kiedy sprawami z zakresu opieki i kurateli mogą zajmować się sądy polskie. Zgodnie z § 1 do jurysdykcji krajowej należą sprawy dotyczące opieki i kurateli nad osobą, która jest obywatelem polskim, a także nad cudzoziemcem mającym miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. Ten sam paragraf obejmuje jurysdykcją sprawy z zakresu kurateli nad osobą prawną oraz nad jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, jeżeli ma ona siedzibę w Polsce. Odrębna reguła dotyczy kurateli ustanawianej do załatwienia poszczególnej sprawy: należy ona do jurysdykcji krajowej wtedy, gdy do tej jurysdykcji należy sama sprawa, w związku z którą kurator ma być ustanowiony. Paragrafy 2 i 3 dopuszczają natomiast wydawanie przez sądy polskie zarządzeń w zakresie opieki i kurateli w sytuacjach wykraczających poza podstawową regułę.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy w sprawie opiekuńczej lub kuratelnej pojawia się element zagraniczny: obce obywatelstwo osoby, jej pobyt za granicą, siedziba podmiotu poza Polską albo majątek położony w różnych państwach. Sąd bada wówczas w pierwszej kolejności, czy zachodzi którakolwiek z podstaw wskazanych w § 1, a więc obywatelstwo polskie, miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce bądź siedziba jednostki organizacyjnej w Polsce. Jeżeli podstawy z § 1 nie ma, sąd może działać na podstawie § 2, gdy chodzi o zarządzenia dotyczące majątku położonego w Polsce, należącego do cudzoziemca zamieszkałego i przebywającego zwykle za granicą, o ile jest to konieczne w interesie tego cudzoziemca. Paragraf 3 pozwala wydać zarządzenia także w innych przypadkach, gdy sprawa wykazuje wystarczający związek z polskim porządkiem prawnym albo gdy zachodzi pilna potrzeba ochrony cudzoziemca przebywającego w Polsce. Zawsze należy jednak pamiętać o pierwszeństwie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych wiążących Polskę.
Przykład
Małoletni obywatel polski mieszka wraz z rodzicami za granicą, gdzie rodzice giną w wypadku. Mimo że dziecko nie ma w Polsce miejsca zamieszkania, sprawa ustanowienia dla niego opieki należy do jurysdykcji sądów polskich, ponieważ art. 1107 § 1 KPC wiąże jurysdykcję już z samym obywatelstwem polskim. Inny przykład: obywatel innego państwa, zamieszkały i przebywający na stałe poza Polską, jest właścicielem nieruchomości położonej w Polsce i z powodu choroby nie może zarządzać swoim majątkiem. Sąd polski może wówczas na podstawie § 2 wydać zarządzenia w zakresie kurateli obejmujące ten majątek, jeżeli okaże się to konieczne w interesie tego cudzoziemca.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest utożsamianie jurysdykcji krajowej z właściwością miejscową konkretnego sądu - to dwie odrębne kwestie, a art. 1107 KPC rozstrzyga jedynie o tym, czy sprawę mogą prowadzić sądy polskie. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że jurysdykcja przesądza automatycznie o zastosowaniu prawa polskiego; prawo właściwe wynika z odrębnych przepisów kolizyjnych. Trzecim błędem jest pomijanie regulacji unijnych i konwencyjnych, które w sprawach opiekuńczych często mają pierwszeństwo przed przepisami kodeksu. Wreszcie zarządzenia z § 2 i § 3 nie zastępują pełnego postępowania opiekuńczego - mają charakter ochronny i ograniczony przedmiotowo. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza z elementem transgranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
