Co stanowi przepis
Art. 1106(7) KPC wskazuje katalog kwestii, w których sąd wypowiada się w formie postanowienia, a nie w innej formie orzeczenia lub czynności faktycznej. Chodzi o rozstrzygnięcia związane z tzw. przeniesieniem jurysdykcji w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej i ochrony dzieci, przewidzianym w konwencji haskiej z 1996 r. oraz w rozporządzeniu nr 2019/1111. Przepis wymienia pięć sytuacji: wystąpienie do sądu lub innego organu państwa obcego o stwierdzenie jurysdykcji (pkt 1 i 2), wystąpienie sądu obcego albo uczestników o stwierdzenie jurysdykcji krajowej (pkt 3), wezwanie uczestników do złożenia stosownego wniosku (pkt 4) oraz poddanie jurysdykcji sądowi obcemu albo odmowę takiego poddania (pkt 5). Każda z tych czynności ma zatem postać sformalizowanego orzeczenia, które można w aktach zidentyfikować i do którego odnoszą się ogólne reguły dotyczące postanowień.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 1106(7) KPC znajduje zastosowanie wyłącznie w sprawach z elementem transgranicznym, w których w grę wchodzi mechanizm przekazania sprawy sądowi lepiej umiejscowionemu do jej rozpoznania. Przesłanką jest toczące się postępowanie dotyczące dziecka, na przykład w przedmiocie władzy rodzicielskiej, kontaktów, opieki czy pieczy zastępczej, oraz istnienie związku dziecka z innym państwem związanym konwencją haską z 1996 r. lub rozporządzeniem nr 2019/1111. Inicjatywa może pochodzić od sądu polskiego, od sądu lub organu państwa obcego albo od uczestników postępowania. Przepis nie tworzy samodzielnej podstawy przeniesienia jurysdykcji, lecz określa formę procesową czynności podejmowanych na podstawie przepisów prawa międzynarodowego i unijnego.
Przykład
Przed polskim sądem rejonowym toczy się sprawa o ustalenie miejsca pobytu dziecka, które od dłuższego czasu mieszka z matką w innym państwie członkowskim, gdzie chodzi do szkoły i korzysta z opieki lekarskiej. Sąd uznaje, że sąd tego państwa jest w lepszej sytuacji, aby ocenić dobro dziecka, ponieważ tam znajdują się dowody i osoby, które można przesłuchać. Zgodnie z art. 1106(7) pkt 1 KPC sąd wydaje postanowienie o wystąpieniu do sądu zagranicznego o stwierdzenie jurysdykcji. Może również, na podstawie pkt 4, wydać postanowienie wzywające rodziców do złożenia odpowiedniego wniosku przed sądem zagranicznym.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że przeniesienie jurysdykcji następuje automatycznie, gdy dziecko przebywa za granicą; art. 1106(7) KPC dotyczy tylko formy rozstrzygnięcia, a same przesłanki wynikają z konwencji i rozporządzenia. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie wystąpienia do sądu obcego z zakończeniem sprawy w Polsce - postanowienie to jedynie etap postępowania. Uczestnicy niekiedy zakładają też, że sąd zagraniczny ma obowiązek przyjąć sprawę, podczas gdy decyzja o stwierdzeniu jurysdykcji należy do tego sądu. Mylące bywa również przekonanie, że wezwanie do złożenia wniosku ma charakter nieformalny, choć przepis wprost wymaga postanowienia. W indywidualnej sprawie dotyczącej jurysdykcji w postępowaniu o dziecko warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
