Art. 1106².

Co stanowi przepis

Art. 1106(2) KPC wskazuje, w jakich sytuacjach sprawy małżeńskie należą do jurysdykcji krajowej, czyli mogą być rozpoznane przez sąd polski. Zgodnie z § 1 wystarczy, że jeden z małżonków albo jedna z osób zamierzających zawrzeć małżeństwo jest obywatelem polskim. Jurysdykcja krajowa istnieje także wtedy, gdy taka osoba jest cudzoziemcem, ale ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej, bądź zamierza zawrzeć małżeństwo w Rzeczypospolitej Polskiej. Paragraf 2 dotyczy odrębnej kategorii spraw, to jest podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, i dodaje kolejną podstawę jurysdykcji: położenie majątku wspólnego albo jego znacznej części w Polsce. Przepis operuje więc kilkoma niezależnymi łącznikami, a spełnienie choćby jednego z nich otwiera drogę do rozpoznania sprawy przez sąd polski.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 1106(2) KPC stosuje się w sprawach z elementem zagranicznym, gdy pojawia się pytanie, czy polski sąd w ogóle może zajmować się daną sprawą małżeńską. Chodzi tu o sprawy dotyczące istnienia lub nieistnienia małżeństwa, jego unieważnienia, a także sprawy związane z zamiarem zawarcia małżeństwa, na przykład dotyczące zezwoleń wymaganych przez prawo. Sąd bada okoliczności takie jak obywatelstwo, miejsce zamieszkania oraz miejsce zwykłego pobytu, a w sprawach podziałowych dodatkowo położenie składników majątku. Trzeba pamiętać, że przepisy krajowe o jurysdykcji ustępują pierwszeństwa regulacjom unijnym i umowom międzynarodowym wiążącym Polskę, dlatego art. 1106(2) KPC znajdzie zastosowanie tam, gdzie takie akty nie rozstrzygają danej kwestii. Jurysdykcja krajowa jest badana przez sąd z urzędu na każdym etapie postępowania.

Przykład

Obywatelka polska mieszkająca od kilku lat za granicą chce wystąpić o unieważnienie małżeństwa zawartego z cudzoziemcem. Mimo że oboje małżonkowie mieszkają poza Polską, samo posiadanie przez nią obywatelstwa polskiego stanowi wystarczający łącznik jurysdykcyjny z § 1. W innym wariancie małżonkowie po ustaniu wspólności majątkowej spierają się o mieszkanie i działkę położone w Polsce, choć oboje są cudzoziemcami mieszkającymi za granicą. Ponieważ znaczna część majątku wspólnego znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej, sprawa o podział tego majątku może zostać rozpoznana przez sąd polski na podstawie § 2.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie jurysdykcji z prawem właściwym. To, że sprawę rozpozna sąd polski, nie oznacza automatycznie, że zastosuje on polskie prawo materialne, o tym decydują odrębne przepisy kolizyjne. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że wymagane jest łączne spełnienie kilku przesłanek, tymczasem art. 1106(2) KPC formułuje je alternatywnie. Trzecim jest mylenie miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania, gdyż liczy się rzeczywisty ośrodek życiowy, a nie wpis administracyjny. Wreszcie sam fakt istnienia jurysdykcji krajowej nie przesądza, który konkretnie sąd w Polsce jest właściwy miejscowo i rzeczowo. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności i ewentualne pierwszeństwo przepisów międzynarodowych.