Co stanowi przepis
Art. 1103(9) KPC wskazuje kategorię spraw, które należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej, czyli takich, w których orzekać mogą wyłącznie sądy polskie. Chodzi o sprawy o rozwiązanie osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, a więc podmiotu, któremu ustawa przyznaje zdolność prawną, na przykład spółki osobowej. Do tej samej grupy przepis zalicza sprawy o uchylenie uchwały organu takiego podmiotu oraz o stwierdzenie nieważności takiej uchwały. Warunkiem objęcia sprawy wyłączną jurysdykcją jest to, aby dany podmiot miał siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem uznania jurysdykcji za wyłączną jest to, że strony nie mogą jej wyłączyć umową o poddanie sporu sądowi zagranicznemu, a orzeczenie sądu obcego wydane w takiej sprawie nie zostanie w Polsce uznane.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wtedy, gdy w sprawie występuje element zagraniczny, na przykład wspólnikiem lub akcjonariuszem jest podmiot zagraniczny, kapitał pochodzi z innego państwa albo powództwo próbowano wytoczyć przed sądem obcym. Kluczowe jest kryterium siedziby podmiotu, a nie obywatelstwo czy miejsce zamieszkania wspólników bądź członków organów. Znaczenie ma również rodzaj żądania: musi ono dotyczyć rozwiązania podmiotu albo zaskarżenia uchwały jego organu, a nie na przykład zapłaty czy odszkodowania. Sąd bada istnienie jurysdykcji z urzędu na każdym etapie postępowania. Należy też pamiętać, że przepisy KPC o jurysdykcji stosuje się z uwzględnieniem wiążących Polskę umów międzynarodowych oraz prawa Unii Europejskiej.
Przykład
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Poznaniu ma dwóch wspólników: polską osobę fizyczną i spółkę zarejestrowaną w innym państwie. Zgromadzenie wspólników podejmuje uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego, którą wspólnik mniejszościowy uznaje za sprzeczną z umową spółki i krzywdzącą. Mimo że umowa wspólników przewiduje rozstrzyganie sporów przed sądem zagranicznym, powództwo o uchylenie tej uchwały należy wytoczyć przed sądem polskim, ponieważ spółka ma siedzibę w Polsce. Gdyby wspólnik uzyskał orzeczenie sądu obcego, nie mogłoby ono zostać uznane w Polsce z uwagi na naruszenie wyłącznej jurysdykcji krajowej wynikającej z art. 1103(9) KPC.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przyjmowanie, że o jurysdykcji decyduje miejsce zamieszkania pozwanego lub miejsce podjęcia uchwały; przepis wiąże ją wyłącznie z siedzibą podmiotu. Drugim jest mylenie jurysdykcji z właściwością miejscową sądu w Polsce - to dwie odrębne kwestie, rozstrzygane na podstawie różnych przepisów. Trzecim nieporozumieniem jest przekonanie, że zapis na sąd polubowny lub klauzula prorogacyjna mogą przenieść taką sprawę za granicę, podczas gdy jurysdykcja wyłączna nie podlega swobodnej dyspozycji stron. Wreszcie art. 1103(9) KPC nie rozstrzyga o zasadności powództwa ani o terminach jego wniesienia - te wynikają z przepisów prawa materialnego, w szczególności Kodeksu spółek handlowych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni stan faktyczny i skutki procesowe.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
