Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1103(10) KPC rozszerza zakres jurysdykcji krajowej, czyli kompetencji sądów polskich do rozpoznania sprawy z elementem zagranicznym, na dwie dodatkowe sytuacje procesowe. Zgodnie z § 1, jeżeli sąd polski jest właściwy w zakresie jurysdykcji krajowej co do powództwa głównego, to jurysdykcja ta obejmuje również sprawę wytoczoną z powództwa wzajemnego. Oznacza to, że pozwany, który broni się przed sądem polskim, może w tym samym postępowaniu wystąpić z własnym roszczeniem przeciwko powodowi, nawet jeżeli samodzielnie sprawa z tego roszczenia nie należałaby do sądów polskich. Z kolei § 1103(10) § 2 stanowi, że przy współuczestnictwie materialnym wystarczy istnienie jurysdykcji krajowej wobec jednego ze współuczestników, aby cała sprawa - wobec wszystkich - należała do sądów polskich. Jest to więc konstrukcja tzw. jurysdykcji pochodnej, opartej na powiązaniu roszczeń lub osób.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wyłącznie w sprawach cywilnych o charakterze międzynarodowym, w których trzeba w ogóle zbadać jurysdykcję krajową. Warunkiem zastosowania § 1 jest ustalenie, że sprawa z powództwa głównego rzeczywiście podlega jurysdykcji sądów polskich na innej podstawie, oraz dopuszczalność samego powództwa wzajemnego według reguł procesowych. W przypadku § 2 kluczowe jest istnienie współuczestnictwa materialnego, czyli takiego, w którym prawa lub obowiązki współuczestników są im wspólne albo oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Sama wygoda procesowa czy podobieństwo spraw (współuczestnictwo formalne) nie wystarczy. Trzeba też pamiętać, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o jurysdykcji stosuje się z uwzględnieniem pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych wiążących Polskę.
Przykład
Polska spółka pozywa przed sądem w Polsce kontrahenta z zagranicy o zapłatę za dostarczony towar, a jurysdykcja krajowa wynika z miejsca wykonania umowy. Pozwany kontrahent twierdzi, że towar był wadliwy i sam wnosi powództwo wzajemne o odszkodowanie. Dzięki art. 1103(10) § 1 KPC sąd polski rozpozna również to roszczenie wzajemne, mimo że gdyby zostało wytoczone samodzielnie, mogłoby nie należeć do jurysdykcji krajowej. Podobnie, jeżeli za ten sam dług odpowiadają solidarnie dwie osoby, z których jedna mieszka w Polsce, sprawa wobec obu może toczyć się przed sądem polskim.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest utożsamianie jurysdykcji krajowej z właściwością miejscową sądu - to dwie różne kwestie i art. 1103(10) KPC dotyczy wyłącznie tej pierwszej. Drugim błędem jest powoływanie § 2 przy współuczestnictwie formalnym, do którego przepis nie ma zastosowania. Nie jest też prawdą, że przepis pozwala dołączyć dowolne roszczenie przeciwko powodowi - powództwo wzajemne musi spełniać ogólne wymogi procesowe. Wreszcie, w sprawach objętych rozporządzeniami unijnymi to one, a nie art. 1103(10) KPC, wyznaczają zasady jurysdykcji. W indywidualnej sprawie z elementem zagranicznym warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena podstawy jurysdykcji bywa złożona.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
