Art. 1103⁸.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1103(8) KPC przesądza, że pewna grupa spraw dotyczących nieruchomości położonych w Rzeczypospolitej Polskiej może być rozpoznana wyłącznie przez sądy polskie. Paragraf 1 obejmuje wyłączną jurysdykcją krajową sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości (np. o własność, użytkowanie wieczyste, służebność, hipotekę) oraz sprawy o posiadanie takiej nieruchomości. Ta sama zasada dotyczy spraw wynikających ze stosunku najmu, dzierżawy i innych stosunków, których przedmiotem jest używanie nieruchomości położonej w Polsce. Przepis zawiera jednak istotny wyjątek: wyłączna jurysdykcja nie obejmuje spraw o czynsz i inne należności związane z używaniem nieruchomości lub pobieraniem z niej pożytków. Paragraf 2 rozszerza regułę na sprawy formalnie niewymienione w § 1, ale tylko w tym zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości położonej w Polsce.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 1103(8) KPC stosuje się wtedy, gdy sprawa cywilna zawiera element zagraniczny - na przykład jedna ze stron mieszka lub ma siedzibę poza Polską, umowa została zawarta za granicą albo strony próbowały poddać spór sądowi obcego państwa. Kluczowym łącznikiem jest położenie nieruchomości: decyduje o nim wyłącznie to, że nieruchomość znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a nie obywatelstwo czy miejsce zamieszkania stron. Wyłączny charakter jurysdykcji oznacza, że strony nie mogą jej skutecznie wyłączyć umową o jurysdykcję obcego sądu. Trzeba jednak pamiętać, że przepisy kodeksu stosuje się z uwzględnieniem wiążących Polskę umów międzynarodowych i prawa Unii Europejskiej, które mogą zawierać własne, pierwszeństwo mające regulacje.

Przykład

Właścicielka mieszkania w Krakowie mieszka na stałe w Hiszpanii i wynajęła lokal osobie, która również przebywa za granicą. Gdy najemca odmawia wydania lokalu po zakończeniu umowy, sprawa o wydanie i o dalsze używanie nieruchomości należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich, mimo że obie strony mieszkają poza Polską. Jeżeli jednak właścicielka chce dochodzić wyłącznie zaległego czynszu, spór dotyczy należności związanej z używaniem nieruchomości, a więc wyjątku z § 1 - i wyłączna jurysdykcja krajowa go nie obejmuje. W praktyce oznacza to, że o właściwości w sprawie o czynsz rozstrzygać będą inne przepisy o jurysdykcji lub regulacje unijne.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na utożsamianiu jurysdykcji z właściwością miejscową sądu - art. 1103(8) KPC odpowiada na pytanie, czy sprawę mogą rozpoznać sądy polskie w ogóle, a nie który konkretnie sąd w Polsce. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że każda sprawa "o nieruchomość" trafia pod wyłączną jurysdykcję; roszczenia czysto pieniężne o czynsz i pożytki są z niej wyraźnie wyłączone. Mylące bywa też założenie, że umowa stron wskazująca sąd zagraniczny zawsze wiąże - przy jurysdykcji wyłącznej taka klauzula nie odniesie skutku. Wreszcie § 2 bywa pomijany, choć pozwala objąć wyłączną jurysdykcją także te fragmenty spraw, w których rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych, posiadania lub używania nieruchomości. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena elementu zagranicznego i pierwszeństwa przepisów międzynarodowych bywa złożona.