Co stanowi przepis
Art. 1103² KPC wskazuje dodatkowe podstawy jurysdykcji krajowej, czyli sytuacje, w których polski sąd może rozpoznać sprawę ze stosunków między rodzicami i dziećmi, mimo że nie wynika to z ogólnych reguł jurysdykcyjnych. Paragraf 1 wymienia cztery alternatywne przesłanki: miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu dziecka albo przysposobionego lub przysposabiającego w Rzeczypospolitej Polskiej; co najmniej roczne zamieszkiwanie lub zwykły pobyt powoda w Polsce bezpośrednio przed wszczęciem postępowania, jeżeli powodem nie jest dziecko; co najmniej sześciomiesięczne zamieszkiwanie lub zwykły pobyt powoda będącego obywatelem polskim, jeżeli powodem nie jest dziecko; wreszcie posiadanie obywatelstwa polskiego zarówno przez powoda, jak i pozwanego. Słowo "lub" oznacza, że wystarczy spełnienie jednej z tych przesłanek. Paragraf 2 wprowadza jurysdykcję wyłączną, gdy wszystkie osoby występujące jako strony są obywatelami polskimi i mają jednocześnie miejsce zamieszkania oraz miejsce zwykłego pobytu w Polsce.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis dotyczy spraw ze stosunków między rodzicami i dziećmi, a więc typowo spraw o władzę rodzicielską, kontakty, ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, a także spraw związanych z przysposobieniem. Znaczenie ma on wtedy, gdy w sprawie występuje element zagraniczny: strony mieszkają w różnych państwach, mają obce obywatelstwo albo dziecko przebywa poza granicami Polski. Sąd bada przesłanki z art. 1103² KPC na chwilę wszczęcia postępowania, przy czym okresy roczny i sześciomiesięczny liczy się bezpośrednio przed tą chwilą. Trzeba pamiętać, że przepisy prawa Unii Europejskiej oraz umowy międzynarodowe wiążące Polskę mają pierwszeństwo, więc art. 1103² KPC stosuje się w zakresie nieuregulowanym takimi aktami.
Przykład
Matka i ojciec dziecka są obywatelami polskimi, ale od kilku lat mieszkają w różnych krajach. Matka wraca do Polski i po roku nieprzerwanego zamieszkiwania składa pozew dotyczący relacji rodzicielskich wobec ojca przebywającego za granicą. Nawet jeżeli dziecko nie ma miejsca zwykłego pobytu w Polsce, jurysdykcja krajowa może wynikać z rocznego zamieszkiwania powódki w Polsce, a niezależnie od tego także z faktu, że obie strony są obywatelami polskimi. Gdyby jednak wszystkie strony były obywatelami polskimi i miały w Polsce zarówno miejsce zamieszkania, jak i zwykły pobyt, jurysdykcja polskiego sądu byłaby wyłączna.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest mylenie jurysdykcji z właściwością miejscową sądu - art. 1103² KPC rozstrzyga jedynie, czy sprawę mogą rozpoznać sądy polskie, a nie który konkretnie sąd. Drugim jest przekonanie, że wszystkie przesłanki z § 1 muszą wystąpić łącznie, podczas gdy wystarczy jedna z nich. Trzecim - utożsamianie miejsca zamieszkania z adresem zameldowania; liczy się rzeczywiste centrum życiowe, a przy zwykłym pobycie faktyczne, stałe przebywanie. Wreszcie jurysdykcja wyłączna z § 2 nie powstaje, gdy strony mają wprawdzie obywatelstwo polskie, ale ich zwykły pobyt jest za granicą. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena jurysdykcji zależy od okoliczności faktycznych i pierwszeństwa przepisów unijnych.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
