Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1103[1] KPC wskazuje dodatkowe podstawy jurysdykcji krajowej, czyli sytuacje, w których polski sąd może rozpoznać sprawę małżeńską (na przykład o rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa) oraz sprawę dotyczącą małżeńskich stosunków majątkowych. Paragraf 1 wymienia cztery samodzielne przesłanki: ostatnie wspólne miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu małżonków w Polsce przy zachowaniu takiego miejsca przez jednego z nich, roczny okres zamieszkiwania lub zwykłego pobytu powoda w Polsce bezpośrednio przed wszczęciem postępowania, sześciomiesięczny taki okres w przypadku powoda będącego obywatelem polskim, a także sam fakt posiadania przez oboje małżonków obywatelstwa polskiego. Wystarczy spełnienie jednej z nich, ponieważ przesłanki połączono spójnikiem „lub”. Paragraf 2 przewiduje jurysdykcję wyłączną, gdy oboje małżonkowie są obywatelami polskimi i jednocześnie mają w Polsce miejsce zamieszkania oraz miejsce zwykłego pobytu. Paragraf 3 przesądza natomiast, że jurysdykcja w sprawie małżeńskiej obejmuje również orzekanie o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wtedy, gdy w sprawie występuje element zagraniczny, na przykład jeden z małżonków mieszka poza granicami Polski, oboje wyjechali za granicę albo jedno z nich ma obce obywatelstwo. Sąd bada z urzędu, czy sprawa należy do jurysdykcji krajowej, a art. 1103[1] KPC daje mu w tym zakresie katalog łączników opartych na miejscu zamieszkania, miejscu zwykłego pobytu i obywatelstwie. Istotny jest moment wszczęcia postępowania, ponieważ okresy roczny i sześciomiesięczny liczy się bezpośrednio przed tą chwilą. Przepis odnosi się zarówno do spraw o rozwiązanie lub ustalenie istnienia małżeństwa, jak i do spraw majątkowych między małżonkami, w tym o podział majątku wspólnego czy ustanowienie rozdzielności majątkowej. Należy przy tym pamiętać, że w relacjach z innymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej pierwszeństwo mają przepisy unijne oraz wiążące Polskę umowy międzynarodowe.
Przykład
Małżonkowie, oboje obywatele polscy, przez wiele lat mieszkali w Krakowie, po czym mąż wyjechał na stałe do innego państwa. Żona pozostała w Krakowie i po pewnym czasie zdecydowała się złożyć pozew o rozwód. Sąd polski będzie właściwy już z uwagi na to, że ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków znajdowało się w Polsce, a żona nadal tu mieszka, a niezależnie od tego wystarczające jest samo obywatelstwo polskie obojga małżonków. W tym samym postępowaniu sąd orzeknie także o władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym małoletnim dzieckiem, co wynika wprost z paragrafu 3.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przyjmowanie, że wszystkie warunki z paragrafu 1 muszą być spełnione łącznie, podczas gdy mają one charakter alternatywny. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie jurysdykcji krajowej z właściwością konkretnego sądu - to dwie odrębne kwestie, rozstrzygane na podstawie innych przepisów. Mylone bywa też miejsce zamieszkania z miejscem zwykłego pobytu oraz z samym adresem zameldowania. Wreszcie wyłączność jurysdykcji z paragrafu 2 nie oznacza automatycznie, że orzeczenie zagraniczne nigdy nie wywoła skutków, lecz stanowi istotną przeszkodę przy jego uznaniu. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza z elementem transgranicznym, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
