Art. 1101.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1101 Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze nadal istnieje w strukturze ustawy, ale nie zawiera żadnej treści normatywnej - w miejsce dawnego brzmienia ustawodawca pozostawił wyłącznie adnotację "(uchylony)". Nie da się z tego artykułu wywieść ani uprawnienia, ani obowiązku, ani żadnej reguły postępowania przed sądem cywilnym. Zachowanie pustego numeru jest zabiegiem czysto techniczno-legislacyjnym: dzięki temu nie trzeba przenumerowywać kolejnych artykułów Kodeksu, a odesłania zawarte w innych ustawach i w orzecznictwie zachowują czytelność. Innymi słowy, art. 1101 KPC jest dziś "pustym miejscem" w tekście ustawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

W obecnym stanie prawnym art. 1101 KPC nie znajduje zastosowania do żadnej sprawy toczącej się przed sądem. Nie można powołać go jako podstawy wniosku, zarzutu, apelacji ani zażalenia, a sąd nie oprze na nim rozstrzygnięcia. Znaczenie tej jednostki jest wyłącznie historyczne i pojawia się w dwóch sytuacjach: przy analizie stanów prawnych sprzed nowelizacji, gdy zastosowanie znajdują przepisy przejściowe odsyłające do brzmienia dawnego, oraz przy lekturze starszych komentarzy, pism procesowych i uzasadnień, które do tego artykułu się odwołują. W takich przypadkach trzeba sięgnąć do tekstu ustawy w wersji obowiązującej w dacie zdarzenia lub w dacie wszczęcia postępowania. Kluczowe jest ustalenie, jaka ustawa zmieniająca doprowadziła do uchylenia i jak brzmią jej przepisy międzyczasowe.

Przykład

Czytelnik znajduje w internecie starsze opracowanie dotyczące postępowania cywilnego, w którym autor powołuje się na art. 1101 KPC i buduje na nim całą argumentację. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu Kodeksu okazuje się, że przy tym numerze widnieje wyłącznie oznaczenie "(uchylony)". Oznacza to, że opracowanie odnosi się do stanu prawnego, który już nie obowiązuje, i nie można przenosić jego wniosków wprost na sprawę prowadzoną dzisiaj. Właściwym krokiem jest ustalenie, czy dana materia została przeniesiona do innego artykułu Kodeksu, do odrębnej ustawy albo do przepisów prawa unijnego, a następnie oparcie argumentacji na aktualnie obowiązującej podstawie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w spisie treści Kodeksu, to przepis nadal obowiązuje. Drugim błędem jest korzystanie z nieaktualnych wydruków lub kopii ustawy bez sprawdzenia daty ostatniej zmiany - tekst jednolity i wersja z konkretnego dnia mogą się istotnie różnić. Trzecie nieporozumienie polega na automatycznym założeniu, że uchylenie przepisu oznacza zniesienie danej instytucji prawnej; równie często materia zostaje jedynie przeniesiona w inne miejsce systemu prawa. Warto też pamiętać, że do zdarzeń sprzed nowelizacji może nadal znajdować zastosowanie dawne brzmienie, jeżeli tak stanowią przepisy przejściowe. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzi ustalenie stanu prawnego z przeszłości, warto skonsultować się z prawnikiem.