Art. 1096.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1096 Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze formalnie pozostaje w strukturze ustawy, ale nie zawiera już żadnej treści normatywnej. Ustawodawca zdecydował o usunięciu zawartej w niej normy, jednak nie przenumerował pozostałych artykułów, aby nie zaburzać dotychczasowych odesłań i utrwalonej numeracji Kodeksu. W tekście jednolitym przy takim artykule pojawia się wyłącznie adnotacja "(uchylony)", odsyłająca do ustawy nowelizującej, która derogacji dokonała. Z punktu widzenia stosowania prawa art. 1096 KPC nie może być dziś samodzielną podstawą żadnego rozstrzygnięcia, wniosku ani zarzutu procesowego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis uchylony nie ma zastosowania do spraw rozpoznawanych według aktualnego stanu prawnego. Praktyczne znaczenie art. 1096 KPC sprowadza się więc do sytuacji o charakterze historycznym i intertemporalnym. Może chodzić o ocenę czynności procesowej dokonanej jeszcze w okresie obowiązywania dawnej normy, o analizę starszego orzecznictwa i piśmiennictwa, które się do niej odwoływały, albo o badanie skutków prawnych zdarzeń sprzed nowelizacji. O tym, czy do danego stanu faktycznego stosuje się przepis w brzmieniu sprzed uchylenia, rozstrzygają przepisy przejściowe ustawy nowelizującej, a nie sam Kodeks. Zawsze więc trzeba sięgnąć do treści i daty wejścia w życie nowelizacji, aby ustalić, jakie reguły obowiązywały w interesującym nas momencie.

Przykład zastosowania

Osoba prowadząca spór o charakterze międzynarodowym znajduje w starszym poradniku odwołanie do art. 1096 KPC i chce oprzeć na nim swoje pismo procesowe. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się jednak, że przy tym numerze widnieje wyłącznie adnotacja "(uchylony)", a więc powołanie się na niego byłoby błędem. Właściwym krokiem jest ustalenie, którą ustawą nowelizującą przepis został skreślony oraz czy jego treść nie została przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej albo do odrębnej ustawy bądź aktu prawa unijnego. Dopiero po takiej weryfikacji można wskazać w piśmie aktualnie obowiązującą podstawę prawną, co pozwala uniknąć zarzutu, że wniosek opiera się na nieistniejącej normie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal figuruje w Kodeksie, to przepis wciąż obowiązuje - tak nie jest, ponieważ liczy się treść, a nie sama numeracja. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie oznacza likwidację całej instytucji prawnej; bardzo często materia zostaje jedynie przeniesiona w inne miejsce systemu prawa. Kolejny błąd polega na korzystaniu z nieaktualnych wydań kodeksu lub archiwalnych komentarzy bez sprawdzenia stanu prawnego na dzień dzisiejszy. Zdarza się też mylenie uchylenia z utratą mocy przepisu na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - to dwie różne konstrukcje, wywołujące odmienne skutki czasowe. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy dotyczy ona zdarzeń sprzed nowelizacji, warto skonsultować się z prawnikiem.