Art. 1064¹⁷.

Co stanowi przepis

Art. 1064(17) KPC reguluje dwie czynności przygotowawcze w egzekucji z przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego. Zgodnie z § 1 zarządca ma obowiązek niezwłocznie sporządzić bilans przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego dłużnika, a więc zestawienie składników majątkowych oraz zobowiązań związanych z tą zorganizowaną całością. Paragraf 2 dotyczy ustalenia wartości: jeżeli dłużnik i wszyscy wierzyciele nie ustalili ceny sprzedaży, wyceny dokonuje co najmniej dwóch biegłych. Gdy wyceny biegłych są rozbieżne, ostateczną wartość przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego ustala sąd. Przepis buduje zatem prostą sekwencję: najpierw obraz księgowy majątku, potem jego wartość, przy czym pierwszeństwo ma zgodne porozumienie stron.

Kiedy ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jako całości, gdy ustanowiony został zarządca. Obowiązek sporządzenia bilansu powstaje z chwilą objęcia zarządu i nie jest uzależniony od wniosku wierzyciela - słowo "niezwłocznie" oznacza, że czynność ma nastąpić bez zbędnej zwłoki. Wycena przez biegłych jest natomiast rozwiązaniem subsydiarnym: aktualizuje się dopiero wtedy, gdy zabrakło zgodnego ustalenia ceny sprzedaży przez dłużnika i wszystkich wierzycieli. Wymóg udziału "co najmniej dwóch" biegłych oznacza minimum, a nie sztywną liczbę. Rola sądu ogranicza się tu do rozstrzygnięcia sytuacji spornej, czyli rozbieżności między opiniami.

Przykład

Wobec dłużnika prowadzącego gospodarstwo rolne wszczęto egzekucję obejmującą całe gospodarstwo i ustanowiono zarządcę. Zarządca po objęciu zarządu sporządza bilans, w którym ujmuje grunty, maszyny, inwentarz, zapasy oraz zobowiązania, w tym kredyt obrotowy. Dłużnik i wierzyciele nie dochodzą do porozumienia co do ceny sprzedaży, ponieważ dłużnik uważa gospodarstwo za znacznie cenniejsze niż wierzyciele. W tej sytuacji wyceny dokonuje dwóch biegłych, a gdy ich wnioski istotnie się różnią, wartość gospodarstwa ustala sąd, opierając się na materiale zgromadzonym w sprawie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie bilansu z § 1 jako wyceny - bilans przedstawia sytuację majątkową, natomiast wartość rynkową ustala się dopiero w trybie § 2. Drugim jest przekonanie, że wystarczy zgoda większości wierzycieli; przepis wymaga ustalenia ceny przez dłużnika i wszystkich wierzycieli, więc sprzeciw choćby jednego uruchamia ścieżkę wyceny przez biegłych. Trzecie nieporozumienie dotyczy roli sądu: sąd nie dokonuje samodzielnie oszacowania w każdym przypadku, lecz wkracza wtedy, gdy opinie biegłych są rozbieżne. Mylne bywa też założenie, że jeden biegły wystarczy - art. 1064(17) KPC wyraźnie wskazuje minimum dwóch. Warto również pamiętać, że opieszałość zarządcy w sporządzeniu bilansu może być przedmiotem reakcji w toku nadzoru nad egzekucją. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy sporze o wartość majątku, warto skonsultować się z prawnikiem.